Wednesday, August 19, 2026

4వ శతకం - 3వ స్తబకం మణిమధ్యా స్తబకం

 శ్రీ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచిత ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని 4వ శతకం - 3వ స్తబకం (మణిమధ్యా స్తబకం) శ్లోకాలు, అన్వయం, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాలు:

సంస్కృత ఛందోశాస్త్రంలో ‘మణిమధ్యా’ అనేది బృహతీ ఛందస్సు (పాదానికి 9 అక్షరాలుండే ఛందస్సు) వర్గానికి చెందిన ఒక సుందరమైన సమవృత్తము.

శ్రీ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచించిన ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని 4వ శతకానికి 'బార్హతం శతకం' (బృహతీ ఛందోరూప శతకం) అని పేరు. అందులోని 3వ స్తబకంలోని శ్లోకాలన్నీ ఈ ‘మణిమధ్యా’ వృత్తంలోనే రచింపబడ్డాయి.

లక్షణములు (వృత్త నియమాలు)

  • ఛందో వర్గం: బృహతీ ఛందస్సు (పాదానికి 9 అక్షరాలు)

  • గణాలు: ప్రతి పాదంలో వరుసగా భ - మ - స గణాలు ఉంటాయి.

  • మొత్తం అక్షరాలు: పాదానికి 9 అక్షరాలు (4 పాదాలకు కలిపి  = 36 అక్షరాలు).

  • యతి/విశ్రాంతి: 9 అక్షరాల చిన్న పాదం కావడం వల్ల సాధారణంగా పాదాంతమే విరామ స్థానంగా ఉంటుంది.

  • మధ్యలో సర్వగురువైన ‘మ’ గణం (U U U) ఉండటం వల్ల, హారంలో మధ్యభాగంలో ప్రకాశించే పెద్ద రత్నం (మణి) వలె గంభీరమైన నాదసౌందర్యం చేకూరుతుంది. అందుకే దీనికి ‘మణిమధ్యా’ అనే సార్థక నామం ఏర్పడింది.

  • 25వ శ్లోకంలో కవి స్వయంగా "సన్మణిమధ్యాః స్వర్ణగతోః రాజమహిష్యాః కర్ణసుఖాః" అంటూ, తాను కూర్చిన ఈ శ్రేష్ఠమైన మణిమధ్యా వృత్తాలు ఇంద్రాణీదేవి చెవులకు అమృతతుల్యమైన ఆనందాన్ని ఇచ్చుగాక అని శ్లేషతో ఛందస్సు పేరును కూడా నిక్షిప్తం చేశారు.

1. శ్లోకం:

మంగళదాయీ పుణ్యవతాం మన్మథదాయీ దేవపతేః ।

విష్టపరాజ్ఞీహాసలవో విక్రమదాయీ మే భవతు ॥ 1

  • అన్వయము: పుణ్యవతాం మంగళదాయీ, దేవపతేః మన్మథదాయీ (యః) విష్టపరాజ్ఞీహాసలవః (సః) మే విక్రమదాయీ భవతు.

  • ప్రతిపదార్థము: పుణ్యవతాం = పుణ్యాత్ములకు, మంగళదాయీ = శుభాలను ప్రసాదించేదియు; దేవపతేః = దేవతల రాజైన ఇంద్రునకు; మన్మథదాయీ = మోహాన్ని/మన్మథోద్రేకమును కలిగించేదియునైన; విష్టపరాజ్ఞీ = లోకేశ్వరియైన ఇంద్రాణీదేవి యొక్క; హాసలవః = చిరునవ్వు లేశము (చిరునవ్వులోని చిన్న భాగము); మే = నాకు; విక్రమదాయీ = పరాక్రమమును/సామర్థ్యమును ఇచ్చునది; భవతు = అగుగాక!

  • తాత్పర్యము: పుణ్యాత్ములకు సమస్త శుభాలను అనుగ్రహించేది, దేవేంద్రునికి మోహాన్ని కలిగించేది అయిన జగన్మాత ఇంద్రాణీదేవి మందహాస లేశం నాకు దివ్యమైన పరాక్రమాన్ని ప్రసాదించుగాక!

  • విశేషాలు: అమ్మవారి చిరునవ్వు ఒకే సమయంలో భక్తులకు శుభాలను, పతికి అనురాగాన్ని, సాధకుడికి తపశ్శక్తిని (విక్రమాన్ని) ప్రసాదించగల దివ్యశక్తిమంతమైనదని గణపతి ముని వర్ణించారు.

2. శ్లోకం:

దృష్టివిశేషైః శీతవరైః భూర్యనుకంపైః పుణ్యతమైః ।

భారతభూమేః తాపతతిం వాసవకాంతా సా హరతు ॥ 2

  • అన్వయము: శీతవరైః, భూర్యనుకంపైః, పుణ్యతమైః దృష్టివిశేషైః సా వాసవకాంతా భారతభూమేః తాపతతిం హరతు.

  • ప్రతిపదార్థము: శీతవరైః = మిక్కిలి చల్లనైనట్టియు; భూర్యనుకంపైః = అపారమైన దయా/కరుణతో కూడినట్టియు; పుణ్యతమైః = పరమ పవిత్రమైనట్టి; దృష్టివిశేషైః = విశేష కటాక్ష వీక్షణములచేత; సా వాసవకాంతా = ఇంద్రుని పత్నియైన ఆ ఇంద్రాణీదేవి; భారతభూమేః = భరతభూమి యొక్క; తాపతతిం = దుఃఖముల సమూహమును (సమస్త తాపాలను); హరతు = సంహరించుగాక (తొలగించుగాక)!

  • తాత్పర్యము: అత్యంత శీతలాలు, అపార కరుణామయాలు, పరమ పావనాలు అయిన తన దివ్య దృష్టివిశేషాల ద్వారా ఆ ఇంద్రాణీదేవి భారతదేశానికి పట్టిన సమస్త బాధలను, తాపాలను సమూలంగా నివారించుగాక!

  • విశేషాలు: దేశభక్తి, ఆధ్యాత్మికోద్ధరణ లక్ష్యంగా భారతమాత దుఃఖ నివారణ కోసం మునివర్యులు జగన్మాతను ప్రార్థించిన విశిష్టమైన శ్లోకం ఇది.

3. శ్లోకం:

పావనదృష్టిః యోగిహితా భాసురదృష్టిః దేవహితా ।

శీతలదృష్టిః భక్తహితా మోహనదృష్టిః శక్రహితా ॥ 3

  • అన్వయము: (సా) పావనదృష్టిః యోగిహితా, భాసురదృష్టిః దేవహితా, శీతలదృష్టిః భక్తహితా, మోహనదృష్టిః శక్రహితా (భవతి).

  • ప్రతిపదార్థము: పావనదృష్టిః = పవిత్రమైన దృష్టి కలిగినదై; యోగిహితా = యోగులకు మేలు చేయునదియు; భాసురదృష్టిః = తేజోవంతమైన/ప్రకాశించే దృష్టి కలిగినదై; దేవహితా = దేవతలకు శుభము చేయునదియు; శీతలదృష్టిః = అమృతపు చల్లని దృష్టి కలిగినదై; భక్తహితా = భక్తుల శ్రేయస్సును కోరునదియు; మోహనదృష్టిః = ఆకర్షణీయమైన/మన్మథ దృష్టితో; శక్రహితా = ఇంద్రునికి ప్రీతిని కలిగించునదియునై ఉన్నది.

  • తాత్పర్యము: ఇంద్రాణీదేవి తన పావన దృష్టితో యోగులను, ప్రకాశవంతమైన దృష్టితో దేవతలను, శీతల దృష్టితో భక్తులను, మోహన దృష్టితో ఇంద్రుడిని అనుగ్రహిస్తూ వారికి పరమ హితురాలై వర్ధిల్లుతోంది.

  • విశేషాలు: ఒకే దృష్టి సాధకుడి అర్హతను బట్టి యోగదృష్టిగా, తేజోదృష్టిగా, శాంతదృష్టిగా, ప్రేమదృష్టిగా ఎలా రూపాంతరం చెందుతుందో ఇక్కడ అద్భుతంగా వివరించబడింది.

4. శ్లోకం:

ఉజ్జ్వలవాణీ విక్రమదా వత్సలవాణీ సాంత్వనదా ।

మంజులవాణీ సమ్మదదా పన్నగవేణీ సా జయతు ॥ 4

  • అన్వయము: ఉజ్జ్వలవాణీ విక్రమదా, వత్సలవాణీ సాంత్వనదా, మంజులవాణీ సమ్మదదా (యా) సా పన్నగవేణీ జయతు.

  • ప్రతిపదార్థము: ఉజ్జ్వలవాణీ = ప్రచండ తేజస్సుతో కూడిన వాక్కు గలదై; విక్రమదా = శౌర్యపరాక్రమాలను ఇచ్చునదియు; వత్సలవాణీ = వాత్సల్యపూరితమైన వాక్కు గలదై; సాంత్వనదా = ఓదార్పును/శాంతిని కలిగించునదియు; మంజులవాణీ = మనోహరమైన/మధురమైన వాక్కు గలదై; సమ్మదదా = అమితానందాన్ని ప్రసాదించునదియునైన; సా పన్నగవేణీ = సర్పమువంటి నల్లని పొడవైన జడ గల ఆ ఇంద్రాణీదేవి; జయతు = జయించుగాక (సర్వోత్కృష్టముగా ప్రకాశించుగాక)!

  • తాత్పర్యము: తేజోవంతమైన మాటలతో పరాక్రమాన్ని, వాత్సల్యంతో కూడిన పలుకులతో ఊరటను, మధురమైన వాక్కులతో ఆనందాన్ని అనుగ్రహించే అందమైన కేశపాశం గల ఆ ఇంద్రాణీదేవి సర్వోత్కర్షతో జయించుగాక!

  • విశేషాలు: ఇంద్రాణీదేవి వాగ్వైభవాన్ని 'పన్నగవేణి' అనే రూప సౌందర్యంతో సమన్వయించి కీర్తించారు.

5. శ్లోకం:

శారదరాకాచంద్రముఖీ తోయదమాలాకారకచా ।

మేచకపాథోజాతదళశ్రీహరచక్షుర్వాసికృపా ॥ 5

  • అన్వయము: శారదరాకాచంద్రముఖీ, తోయదమాలాకారకచా, మేచకపాథోజాతదళశ్రీహరచక్షుః, వాసికృపా (సా జయతు).

  • ప్రతిపదార్థము: శారద = శరత్కాలపు; రాకాచంద్ర = పూర్ణిమ చంద్రుని వంటి; ముఖీ = ముఖము గలదియు; తోయదమాలా = వర్షించే కారుమేఘాల వరుస వంటి; ఆకార = రూపము కలిగిన; కచా = కేశములు గలదియు; మేచక = నల్లనైన; పాథోజాతదళ = కలువ లేదా నల్లతామర రేకుల యొక్క; శ్రీ = శోభను; హర = హరించే (తిరస్కరించే); చక్షుః = కన్నులు కలదియు; వాసికృపా = ప్రకాశించే అపార దయ గలదియునైన ఆ దేవి జయించుగాక!

  • తాత్పర్యము: శరత్కాల పూర్ణిమ చంద్రుని వంటి ముఖ వర్చస్సు, నీలమేఘమాలిక లాంటి నిగనిగలాడే కేశ సంపద, నల్లకలువల శోభను మించిన నేత్రాలు, దయతో వెలిగిపోయే అంతఃకరణం గల ఇంద్రాణీదేవి ప్రకాశించుగాక!

  • విశేషాలు: అమ్మవారి సౌందర్య లావణ్యాన్ని ప్రకృతిలోని చంద్రుడు, మేఘం, కలువలతో పోల్చి ఉపమానాలంకృతమైన వర్ణన చేశారు.

6. శ్లోకం:

చంపకనాసా గండవిభామండలఖేలత్కుండలభా ।

ఉక్తిషు వీణా బింబఫలశ్రీహరదంతప్రావరణా ॥ 6

  • అన్వయము: చంపకనాసా, గండవిభామండలఖేలత్కుండలభా, ఉక్తిషు వీణా, బింబఫలశ్రీహరదంతప్రావరణా (సా జయతు).

  • ప్రతిపదార్థము: చంపకనాసా = సంపెంగ పువ్వు వంటి నాసిక గలదియు; గండవిభామండల = చెక్కిళ్ల కాంతి మండలమునందు; ఖేలత్ = కదలాడుచున్న/ఆడుకొనుచున్న; కుండలభా = కర్ణాభరణముల (కుండలాల) కాంతి గలదియు; ఉక్తిషు = సంభాషణల యందు; వీణా = వీణానాదము వంటి మాధుర్యము గలదియు; బింబఫల = దొండపండు యొక్క; శ్రీ = ఎరుపు కాంతిని; హర = హరించే; దంతప్రావరణా = పెదవులు (ఓష్ఠములు) కలిగిన ఆ దేవి జయించుగాక!

  • తాత్పర్యము: సంపెంగ వంటి నాసిక, చెక్కిళ్లపై నాట్యమాడే కుండలాల కాంతులు, వీణాగానం వంటి మధుర భాషణం, దొండపండు ఎరుపును మించిన చక్కని అధరములు గల ఆ జగన్మాత ప్రకాశించుగాక!

  • విశేషాలు: ముఖ సౌందర్యంలోని నాసిక, చెక్కిళ్లు, కుండలాలు, పలుకులు, పెదవులను సంపూర్ణంగా రూపుకట్టిన శ్లోకమిది.

7. శ్లోకం:

నిర్మలహాసక్షాళితదిగ్భిత్తిసమూహా మోహహరీ ।

కాంచనమాలాశోభిగళా సంతతలీలా బుద్ధికళా ॥ 7

  • అన్వయము: నిర్మలహాసక్షాళితదిగ్భిత్తిసమూహా, మోహహరీ, కాంచనమాలాశోభిగళా, సంతతలీలా, బుద్ధికళా (సా మాతా మమ చేతసి భాతు).

  • ప్రతిపదార్థము: నిర్మలహాస = స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుల చేత; క్షాళిత = కడుగబడిన/తెల్లగా చేయబడిన; దిగ్భిత్తిసమూహా = దిక్కులనెడు గోడల సమూహము గలదియు; మోహహరీ = భక్తుల అజ్ఞాన మోహములను నశింపజేయునది; కాంచనమాలా = బంగారు హారములచే; శోభి = ప్రకాశించే; గళా = కంఠము గలదియు; సంతతలీలా = ఎడతెగని దివ్యలీలలు గలదియు; బుద్ధికళా = బుద్ధి ప్రజ్ఞారూపిణియునైన తల్లి.

  • తాత్పర్యము: తన స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుల ధవళ కాంతులతో దిగంతాలనే గోడలను కడిగివేస్తున్నట్లు చేస్తూ, సమస్త మోహాలను పోగొడుతూ, బంగారు హారాలతో శోభిల్లే కంఠంతో, అనంత లీలలతో, బుద్ధికళా స్వరూపిణియై అలరారుతోంది.

  • విశేషాలు: 7 మరియు 8 శ్లోకాలు కలిపి ఒకే మహా వాక్యంగా (యుగ్మకంగా) పూర్తవుతాయి. అమ్మవారి నవ్వు వెన్నెల వంటిది కావడం వల్ల దిక్కులనే గోడలకు సున్నం పూసినట్లున్నదని కవి చమత్కారం.

8. శ్లోకం:

విష్టపధారీక్షీరధరస్వర్ణఘటశ్రీహారికుచా ।

కాపి బిడౌజోరాజ్యరమా చేతసి మాతా భాతు మమ ॥ 8

  • అన్వయము: విష్టపధారీక్షీరధరస్వర్ణఘటశ్రీహారికుచా, కాపి బిడౌజోరాజ్యరమా మాతా మమ చేతసి భాతు.

  • ప్రతిపదార్థము: విష్టపధారీ = సమస్త లోకాలను పోషించునట్టి; క్షీరధర = క్షీరములను ధరించిన; స్వర్ణఘట = బంగారు కుండల యొక్క; శ్రీ = శోభను; హారి = హరించునట్టి; కుచా = స్తనములు గలదియు; కాపి = అనిర్వచనీయురాలైన; బిడౌజః = ఇంద్రుని యొక్క; రాజ్యరమా = సామ్రాజ్యలక్ష్మియైన; మాతా = జగజ్జనని; మమ = నాయొక్క; చేతసి = హృదయమునందు; భాతు = ప్రకాశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: లోకాలన్నింటినీ పోషించేందుకు అమృత క్షీరాలతో నిండిన బంగారు కలశాల వంటి స్తనాలు కలిగినది, వర్ణనాతీతమైనది, దేవేంద్రుని రాజ్యలక్ష్మి స్వరూపిణియైన ఆ జగన్మాత ఇంద్రాణీదేవి నా హృదయంలో సదా ప్రకాశించుగాక!

  • విశేషాలు: అమ్మవారిని సమస్త సృష్టిని పోషించే జగద్ధాత్రిగా, విశ్వమాతగా ఇక్కడ దర్శించారు. 'బిడౌజస్' అనగా వేద/పురాణ ప్రసిద్ధమైన దేవేంద్రుని నామం.

9. శ్లోకం:

దివ్యసుధోర్మిః భక్తిమతాం పావకలీలా పాపకృతాం ।

వ్యోమ్ని చరంతీ శక్రసఖీ శక్తిరమోఘా మామవతు ॥ 9

  • అన్వయము: భక్తిమతాం దివ్యసుధోర్మిః, పాపకృతాం పావకలీలా, వ్యోమ్ని చరంతీ, అమోఘా శక్తిః శక్రసఖీ మాం అవతు.

  • ప్రతిపదార్థము: భక్తిమతాం = భక్తి గలవారికి; దివ్యసుధోర్మిః = దివ్యమైన అమృత తరంగము వంటిదియు; పాపకృతాం = పాపకార్యములు చేసేవారి పాలిట; పావకలీలా = ప్రళయాగ్ని వంటి రూపము గలదియు; వ్యోమ్ని = చిదాకాశమునందు; చరంతీ = విహరించునదియు; అమోఘా = తిరుగులేని దివ్యమైన; శక్తిః = పరాశక్తియు; శక్రసఖీ = ఇంద్రుని ప్రియసఖియైన ఇంద్రాణీదేవి; మాం = నన్ను; అవతు = రక్షించుగాక!

  • తాత్పర్యము: భక్తుల పాలిట అమృత ప్రవాహం, దుర్మార్గుల పాలిట దహించే అగ్నిజ్వాల, చిదాకాశంలో విహరించే తిరుగులేని దివ్య మహాశక్తి, ఇంద్రుని పట్టపురాణి అయిన ఇంద్రాణీదేవి నన్ను సర్వవేళలా రక్షించుగాక!

  • విశేషాలు: సాధకుని పట్ల శాంతి-కరుణారసాలను, దుష్ట సంహారంలో రౌద్ర-అగ్ని తత్వాలను ప్రదర్శించే పరాశక్తి యొక్క సమగ్ర సంరక్షక రూపాన్ని గణపతి ముని ఈ శ్లోకంలో ప్రస్తుతించారు.


10-11. శ్లోకాలు (యుగ్మకము):

సమ్మదయంతీ సర్వతనుం సంశమయంతీ పాపతతిం ।

సంప్రథయంతీ సర్వమతీః సంఘటయంతీ ప్రాణబలమ్ ॥ 10

నిర్ణీతశోకా ధూతతమాః సంస్కృతచిత్తా శుద్ధతమా ।

వాసవశక్తేః వ్యోమజుషః కాచన వీచిః మాం విశతు ॥ 11

  • అన్వయము: సర్వతనుం సమ్మదయంతీ, పాపతతిం సంశమయంతీ, సర్వమతీః సంప్రథయంతీ, ప్రాణబలం సంఘటయంతీ, నిర్ణీతశోకా, ధూతతమాః, సంస్కృతచిత్తా, శుద్ధతమా, వ్యోమజుషః వాసవశక్తేః కాచన వీచిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: సర్వతనుం = సమస్త శరీరమును; సమ్మదయంతీ = ఆనందపరవశము చేయునదియు; పాపతతిం = పాపముల సమూహమును; సంశమయంతీ = సమూలముగా నశింపజేయునదియు; సర్వమతీః = సమస్త జ్ఞానములను/బుద్ధివృత్తులను; సంప్రథయంతీ = విస్తరింపజేయునదియు; ప్రాణబలం = ప్రాణశక్తిని; సంఘటయంతీ = సమకూర్చి దృఢపరచునదియు; నిర్ణీతశోకా = శోకములను పోగొట్టునదియు; ధూతతమాః = అజ్ఞానమనెడు చీకట్లను పారద్రోలునదియు; సంస్కృతచిత్తా = అంతఃకరణమును సంస్కరించి పవిత్రము చేయునదియు; శుద్ధతమా = అత్యంత నిర్మలమైనదియు; వ్యోమజుషః = చిదాకాశమునందు వసించు; వాసవశక్తేః = ఇంద్రుని దివ్యశక్తియైన ఇంద్రాణీదేవి యొక్క; కాచన = వర్ణనాతీతమైన ఒకానొక; వీచిః = అనుగ్రహ తరంగము (చూపుల వీచిక); మాం = నాలోనికి; విశతు = ప్రవేశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: శరీరమంతటినీ పరమానందంతో నింపుతూ, సమస్త పాపాలను హరిస్తూ, సర్వ విజ్ఞానాన్ని వికసింపజేస్తూ, ప్రాణబలాన్ని పెంపొందిస్తూ, దుఃఖాలనూ అజ్ఞానాంధకారాన్నీ పటాపంచలు చేస్తూ, చిత్తాన్ని శుద్ధిచేసే పరమపావనమైన చిదాకాశ నివాసిని అయిన ఇంద్రాణీదేవి అనుగ్రహ తరంగం ఒకటి నాలో ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: ప్రాణాయామ, కుండలినీ యోగాల ద్వారా సాధకుని శరీరంలోకి ప్రవహించే దివ్యశక్తి తరంగం (Spiritual Current) సర్వ శుభాలను ఎలా చేకూరుస్తుందో గణపతి ముని ఈ రెండు శ్లోకాలలో వివరించారు.

12. శ్లోకం:

ఉద్గతకీలం మూలమిదం భిన్నకపాలం శీర్షమిదం ।

ఉజ్ఝితమోహం చిత్తమిదం వాసవశక్తిః మాం విశతు ॥ 12

  • అన్వయము: ఇదం మూలం ఉద్గతకీలం, ఇదం శీర్షం భిన్నకపాలం, ఇదం చిత్తం ఉజ్ఝితమోహం, వాసవశక్తిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: ఇదం మూలం = నాయొక్క ఈ మూలాధార చక్రము; ఉద్గతకీలం = పైకి లేచిన అగ్నికీలల వలె కుండలినీ శక్తి జాగృతమైనదై ఉన్నది; ఇదం శీర్షం = నాయొక్క ఈ శిరస్సు; భిన్నకపాలం = కపాల భేదనము జరిగి బ్రహ్మరంధ్రము తెరుచుకొనినదై ఉన్నది; ఇదం చిత్తం = నాయొక్క ఈ మనస్సు; ఉజ్ఝితమోహం = సమస్త మోహములను వీడినదై ఉన్నది; వాసవశక్తిః = ఇంద్రుని దివ్యశక్తియైన ఇంద్రాణి; మాం = నా యందు; విశతు = ఆవేశించుగాక (ప్రవేశించుగాక)!

  • తాత్పర్యము: మూలాధారంలో అగ్నిజ్వాలలా కుండలినీ శక్తి పైకి లేచి, కపాల భేదనం జరిగి బ్రహ్మరంధ్రం తెరుచుకుని, సమస్త మోహాలు తొలగిన నిర్మల చిత్తం గల నా దేహంలోకి ఆ వాసవశక్తి సంపూర్ణంగా ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: గణపతి మునికి తపస్సాధనలో ప్రత్యక్షంగా అనుభవమైన 'కపాల భేదన' యోగానుభూతిని ఈ శ్లోకం ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇటువంటి మహోన్నత యోగస్థితిలోనే 'ఇంద్రాణీ సప్తశతి' ఆవిర్భవించింది.

13. శ్లోకం:

దృశ్యవిరక్తం చక్షురిదం భోగవిరక్తం కాయమిదం ।

ధ్యేయవిరక్తా బుద్ధిరియం వాసవశక్తిః మాం విశతు ॥ 13

  • అన్వయము: ఇదం చక్షుః దృశ్యవిరక్తం, ఇదం కాయం భోగవిరక్తం, ఇయం బుద్ధిః ధ్యేయవిరక్తా, వాసవశక్తిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: ఇదం చక్షుః = నాయొక్క ఈ నేత్రములు; దృశ్యవిరక్తం = బాహ్య ప్రపంచ దృశ్యముల యందు ఆసక్తిని కోల్పోయినవై; ఇదం కాయం = నాయొక్క ఈ శరీరము; భోగవిరక్తం = లౌకిక భోగముల యందు వైరాగ్యము పొందినదై; ఇయం బుద్ధిః = నాయొక్క ఈ బుద్ధి; ధ్యేయవిరక్తా = ఇతర ఏ ధ్యేయ వస్తువుల పైనా ఆశలేనిదై (నిర్వికల్ప సమాధి స్థితిలో ఉన్నదై); వాసవశక్తిః = ఇంద్రాణీదేవి శక్తి; మాం = నాలోనికి; విశతు = ప్రవేశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: ప్రాపంచిక దృశ్యాలపై ఆసక్తిని వీడిన నేత్రాలు, భోగాలను త్యజించిన శరీరం, ఏ ఇతర ధ్యేయాలూ లేని నిశ్చల బుద్ధి కలిగిన నాలోనికి ఆ వాసవశక్తి ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: సర్వేంద్రియ ఉపరతి, సంపూర్ణ వైరాగ్యంతో కూడిన నిశ్చల సమాధి స్థితిని సాధించిన యోగి హృదయంలోనే దైవీశక్తి సంపూర్ణంగా అవతరిస్తుందని దీని భావం.

14. శ్లోకం:

చక్షురదృశ్యజ్వాలభృతా వ్యాపకఖేన ప్రోల్లసతా ।

విస్తృతకాయం సందధతీ వాసవశక్తిః మాం విశతు ॥ 14

  • అన్వయము: చక్షురదృశ్యజ్వాలభృతా, ప్రోల్లసతా వ్యాపకఖేన విస్తృతకాయం సందధతీ వాసవశక్తిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: చక్షుః = మామూలు భౌతిక నేత్రములకు; అదృశ్య = కనిపించని; జ్వాల = దివ్య తేజోజ్వాలలను; భృతా = ధరించినట్టియు; ప్రోల్లసతా = మిక్కిలి ప్రకాశిస్తూ ప్రసన్నమైన; వ్యాపకఖేన = సర్వవ్యాప్తమైన ఆకాశమునే; విస్తృతకాయం = విశ్వవ్యాప్తమైన శరీరముగా; సందధతీ = ధరించినట్టి; వాసవశక్తిః = జగన్మాతయైన ఇంద్రాణీశక్తి; మాం = నాలో; విశతు = ప్రవేశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: భౌతిక చర్మచక్షువులకు గోచరించని దివ్యజ్యోతులను ధరించి, సర్వత్రా వ్యాపించి ఉన్న ఆకాశాన్నే తన విరాట్ శరీరంగా విస్తరించిన ఆ వాసవశక్తి నా యందు ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: ఇంద్రాణీదేవి యొక్క 'విరాడ్రూపం' లేదా 'ఆకాశ శరీరిణి' తత్వాన్ని ఈ శ్లోకం వెల్లడిస్తోంది.

15. శ్లోకం:

కాయమజస్రం వజ్రదృఢం బుద్ధిమశేషం వ్యాప్తిమతీ ।

దివ్యతరంగైః ఆదధతీ వాసవశక్తిః మాం విశతు ॥ 15

  • అన్వయము: కాయం అజస్రం వజ్రదృఢం, బుద్ధిం అశేషం వ్యాప్తిమతీ, దివ్యతరంగైః ఆదధతీ వాసవశక్తిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: కాయం = భౌతిక దేహమును; అజస్రం = ఎల్లవేళలా/నిరంతరము; వజ్రదృఢం = వజ్రము వలె దృఢమైనదిగాను; బుద్ధిం = ప్రజ్ఞను/బుద్ధిని; అశేషం = సంపూర్ణముగా; వ్యాప్తిమతీ = సర్వవ్యాప్తమైనదిగాను; దివ్యతరంగైః = తన దివ్య తరంగముల చేత; ఆదధతీ = ఒనర్చునట్టి/కలిగించునట్టి; వాసవశక్తిః = ఇంద్రాణీదేవి శక్తి; మాం = నాలోనికి; విశతు = ప్రవేశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: తన దివ్యశక్తి తరంగాల ద్వారా సాధకుని శరీరాన్ని వజ్రసదృశంగా దృఢపరుస్తూ, బుద్ధిని సర్వవ్యాపకమైన అనంత జ్ఞానంతో నింపే ఆ ఇంద్రాణీశక్తి నాలో ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: సిద్ధయోగుల శరీరం 'వజ్రకాయం'గా మారే యోగపరిణామాన్ని, సర్వజ్ఞతా బుద్ధి వికాసాన్ని దేవీశక్తియే అనుగ్రహిస్తుందని ముని పేర్కొన్నారు.

16. శ్లోకం:

మూర్తి పతంతీ వ్యోమతలాత్ సంతతమంతః సర్వతనౌ ।

సంప్రవహంతీ దివ్యఝరైః వాసవశక్తిః మాం విశతు ॥ 16

  • అన్వయము: వ్యోమతలాత్ మూర్తి పతంతీ, సంతతం అంతః సర్వతనౌ దివ్యఝరైః సంప్రవహంతీ వాసవశక్తిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: వ్యోమతలాత్ = బ్రహ్మాండ ఆకాశము (సహస్రారము) నుండి; మూర్తి = శిరస్సుపై; పతంతీ = వర్షిస్తూ పడుచున్నదై; సంతతం = నిరంతరము; అంతః = అంతరంగమునందు; సర్వతనౌ = శరీరమంతటా; దివ్యఝరైః = దివ్యమైన అమృత ప్రవాహముల వలె; సంప్రవహంతీ = ప్రవహించునట్టి; వాసవశక్తిః = ఇంద్రాణీదేవి శక్తి; మాం = నా యందు; విశతు = ప్రవేశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: పరమాకాశం నుండి శిరస్సుపై అవతరించి, దేహమంతటా నరనరాల్లో అమృతఝరి వలె అవిరళంగా ప్రవహించే ఆ వాసవశక్తి నాలోనికి సంపూర్ణంగా ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: సహస్రారం నుండి కిందకు ప్రవహించే అవరోహణ శక్తి (Descent of Divine Force) నిరంతర ప్రవాహంగా సాధకుని కాయాన్ని ఎలా పునీతం చేస్తుందో ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.

17. శ్లోకం:

భానువిభాయాం భాసకతా దివ్యసుధాయాం మోదకతా ।

కాపి సురాయాం మాదకతా వాసవశక్తిః మాం విశతు ॥ 17

  • అన్వయము: భానువిభాయాం భాసకతా, దివ్యసుధాయాం మోదకతా, సురాయాం కాపి మాదకతా (యా అస్తి, సా) వాసవశక్తిః మాం విశతు.

  • ప్రతిపదార్థము: భానువిభాయాం = సూర్యకాంతుల యందు; భాసకతా = ప్రకాశింపజేయు తేజస్సుగాను; దివ్యసుధాయాం = దివ్యమైన అమృతము నందు; మోదకతా = ఆనందాన్ని/ఉల్లాసాన్ని ఇచ్చే గుణముగాను; సురాయాం = సోమరసము నందు; కాపి = వర్ణనాతీతమైన; మాదకతా = పరవశింపజేసే దివ్యానుభూతిగాను ఉన్నట్టి; వాసవశక్తిః = ఇంద్రాణీదేవి శక్తి; మాం = నాలోనికి; విశతు = ప్రవేశించుగాక!

  • తాత్పర్యము: సూర్యునిలోని ప్రకాశకత్వము, అమృతంలోని పరమానందము, సోమరసంలోని దివ్య పరవశత్వము ఏ శక్తీ రూపములో ఇమిడి ఉన్నాయో, ఆ వాసవశక్తి నా హృదయంలోకి ప్రవేశించుగాక!

  • విశేషాలు: భౌతికమైన మాదకత కాక, సోమరస పానంతో యోగులు పొందే దివ్య సమాధి స్థితిని, బ్రహ్మానంద పరవశత్వాన్ని ఇక్కడ 'మాదకతా'గా వర్ణించారు.

18. శ్లోకం:

భాసయతాన్మే సమ్యగృతం మోదముదారం పుష్యతు మే ।

సాధుమదం మే వర్ధయతాత్ నిర్జరభర్తుః శక్తిరజా ॥ 18

  • అన్వయము: నిర్జరభర్తుః అజా శక్తిః మే ఋతం సమ్యక్ భాసయతాత్, మే ఉదారం మోదం పుష్యతు, మే సాధుమదం వర్ధయతాత్.

  • ప్రతిపదార్థము: నిర్జరభర్తుః = దేవతల అధిపతియైన ఇంద్రుని యొక్క; అజా = పుట్టుకలేని నిత్య స్వరూపిణియైన; శక్తిః = ఇంద్రాణీ పరాశక్తి; మే = నాయొక్క; ఋతం = సత్యజ్ఞానమును; సమ్యక్ = సంపూర్ణముగా; భాసయతాత్ = ప్రకాశింపజేయుగాక; మే = నాకు; ఉదారం = మహోన్నతమైన; మోదం = దివ్యానందమును; పుష్యతు = పోషించి వృద్ధిచేయుగాక; మే = నాయొక్క; సాధుమదం = సాత్త్వికమైన ఆనందోత్సాహములను/బలమును; వర్ధయతాత్ = పెంపొందించుగాక!

  • తాత్పర్యము: జన్మరహిత నిత్యరూపిణి, దేవేంద్రుని పరాశక్తి అయిన ఇంద్రాణి నాలోని పరమ సత్యాన్ని ప్రకాశింపజేయుగాక! మహోన్నతమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తూ, నాలోని సాత్త్విక దివ్యోత్సాహాన్ని నిరంతరం వృద్ధి చేయుగాక!

  • విశేషాలు: వేద ప్రతిపాదితమైన 'ఋతం' (విశ్వ సత్య ధర్మం) బుద్ధిలో ప్రత్యక్ష ప్రకాశం పొందాలని, సాధకునికి కావలసిన సాత్విక ఆత్మవిశ్వాసం కలగాలని అమ్మవారిని ప్రార్థించారు.

19. శ్లోకం:

కశ్చన శక్తిం యోగబలాత్ ఆత్మశరీరే వర్ధయతి ।

ఏషి వివృద్ధిం భక్తిమతః కస్యచిత్ ఈశే త్వం వపుషి ॥ 19

  • అన్వయము: ఈశే! కశ్చన యోగబలాత్ ఆత్మశరీరే శక్తిం వర్ధయతి, త్వం కస్యచిత్ భక్తిమతః వపుషి వివృద్ధిం ఏషి.

  • ప్రతిపదార్థము: ఈశే = ఓ జగదీశ్వరీ/పరమేశ్వరీ!; కశ్చన = ఒకానొక సాధకుడు; యోగబలాత్ = స్వయంగా చేసే హఠయోగ తపోబలము వలన; ఆత్మశరీరే = తన స్వంత శరీరమునందు; శక్తిం = శక్తిని; వర్ధయతి = పెంచుకొనుచున్నాడు; (తు = కానీ); త్వం = నీవు స్వయంగా; కస్యచిత్ = మరియొకడైన; భక్తిమతః = అనన్య భక్తుని యొక్క; వపుషి = శరీరమునందు; వివృద్ధిం ఏషి = తానే స్వయంగా నివసించి వృద్ధిని పొందుచున్నావు.

  • తాత్పర్యము: ఓ పరమేశ్వరీ! కొందరు సాధకులు కఠిన యోగశ్రమతో తమ శరీరాలలో శక్తిని వృద్ధి చేసుకుంటే, నీయందు సంపూర్ణ శరణాగతి చేసిన భక్తుని శరీరంలో మాత్రం సాక్షాత్తు నీవే ప్రవేశించి స్వయంగా అభివృద్ధి చెందుతుంటావు!

  • విశేషాలు: కష్టసాధ్యమైన హఠయోగ సాధన కంటే శరణాగతితో కూడిన భక్తిమార్గం ఎంతటి సులభమైనదో, భక్తుని దేహమే అమ్మవారి నివాసమై దేవీమయంగా ఎలా మారుతుందో ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తోంది.

20. శ్లోకం:

సాధయతాం వా యోగవిదాం కీర్తయతాం వా భక్తిమతాం ।

వత్సలభావాత్ ఇంద్రవధూః గర్భభువాం వా యాతి వశమ్ ॥ 20

  • అన్వయము: ఇంద్రవధూః సాధయతాం యోగవిదాం వా, కీర్తయతాం భక్తిమతాం వా, వత్సలభావాత్ గర్భభువాం వా వశం యాతి.

  • ప్రతిపదార్థము: ఇంద్రవధూః = ఇంద్రుని దేవేరియైన ఇంద్రాణీదేవి; సాధయతాం = ఉపాసనలు చేసే; యోగవిదాం వా = యోగవేత్తలకైనా; కీర్తయతాం = తన గుణనామములను గానం చేసే; భక్తిమతాం వా = భక్తులకైనా; వత్సలభావాత్ = అపారమైన మాతృవాత్సల్యము వలన; గర్భభువాం వా = స్వయంగా తన గర్భమున జన్మించిన కన్నబిడ్డలకైనా వలె; వశం యాతి = సులభముగా వశమవుతున్నది.

  • తాత్పర్యము: కఠోర సాధన చేసే యోగపురుషులకైనా, భక్తితో కీర్తించే భక్తులకైనా ఆ జగన్మాత ఇంద్రాణీదేవి కేవలం తన అపారమైన మాతృవాత్సల్యం చేత, స్వయంగా తన గర్భాన పుట్టిన కన్నబిడ్డలకు లొంగిపోయినట్లే అతి సులభంగా వారికి వశమవుతుంది.

  • విశేషాలు: జగజ్జనని మాతృహృదయాన్ని అత్యంత మనోహరంగా ఆవిష్కరించిన శ్లోకమిది. సాధకులను భగవతి పరాయివారిగా చూడక తన కన్నబిడ్డలుగా భావించి అనుగ్రహిస్తుందని ముని అభయమిచ్చారు.


21. శ్లోకం:

యస్య సమాధిః కోఽపి భవేత్ ఆత్మమనీషా తస్య బలమ్ ।

యః తవ పాదాంభోజరతః తస్య ఖలు త్వం దేవి బలమ్ ॥ 21

  • అన్వయము: యస్య కః అపి సమాధిః భవేత్, తస్య బలమ్ ఆత్మమనీషా (భవతి); దేవి! యః తవ పాదాంభోజరతః, తస్య బలం త్వం ఖలు.

  • ప్రతిపదార్థము: యస్య = ఎవనికైతే; కః అపి = ఏ విధమైనదైనా; సమాధిః = యోగసమాధి స్థితి; భవేత్ = సిద్ధించునో; తస్య = వానికి; బలమ్ = బలము/ఆధారము; ఆత్మమనీషా = వాని స్వంత బుద్ధివిశేషమే (స్వప్రయత్నమే); దేవి = ఓ జగన్మాతా!; యః = ఎవడైతే; తవ = నీయొక్క; పాదాంభోజరతః = పాదపద్మముల యందే రమించువాడో (శరణాగతుడో); తస్య = వానికి; బలం = సమస్త బలము; త్వం ఖలు = సాక్షాత్తు నీవే కదా!

  • తాత్పర్యము: ఓ దేవీ! స్వప్రయత్నంతో సమాధిని అభ్యసించే యోగికి తన బుద్ధిబలమే ఆధారమవుతుంది. కానీ, నీ పాదపద్మాలనే శరణువేడిన పరమ భక్తునికి సమస్త బలమూ, దివ్య రక్షణా సాక్షాత్తు నీవే కదా!

  • విశేషాలు: స్వశక్తిపై ఆధారపడే జ్ఞాన/రాజయోగాలు ఒక ఎత్తైతే, భగవద్బలాన్నే నమ్ముకునే 'ప్రపత్తి' (శరణాగతి) మార్గం సర్వోత్కృష్టమైనదని ముని స్పష్టం చేశారు.

22. శ్లోకం:

ద్వాదశవర్షీ యోగబలాత్ యా ఖలు శక్తిః యుక్తమతేః ।

తాం శచి దాతుం భక్తిమతే కాపి ఘటే తే మాతః అలమ్ ॥ 22

  • అన్వయము: శచి మాతః! ద్వాదశవర్షీ యోగబలాత్ యుక్తమతేః యా శక్తిః (భవతి) ఖలు, భక్తిమతే తాం దాతుం తే కాపి ఘటీ అలమ్.

  • ప్రతిపదార్థము: శచి మాతః = ఓ శచీదేవీ! జగన్మాతా!; ద్వాదశవర్షీ = పన్నెండు సంవత్సరముల పాటు; యోగబలాత్ = కఠోర యోగాభ్యాస బలము వలన; యుక్తమతేః = సమాహిత చిత్తుడైన యోగికి; యా శక్తిః = ఏ సిద్ధిశక్తి అయితే లభించునో; ఖలు = నిశ్చయముగా; భక్తిమతే = అనన్య భక్తి కలిగినవానికి; తాం = అటువంటి మహత్తర శక్తిని; దాతుం = ప్రసాదించుటకు; తే = నీకు; కాపి = కేవలము ఒకానొక; ఘటే  = ఘడియకాలము (సుమారు 24 నిమిషాలు); అలమ్ = చాలును/సమర్థమైనది.

  • తాత్పర్యము: ఓ శచీమాతా! ఒక యోగి పన్నెండు సంవత్సరాలు అకుంఠిత దీక్షతో యోగసాధన చేసి సంపాదించే తపోశక్తిని, నీవు అనుగ్రహిస్తే నీ భక్తునికి ఒక్క ఘడియ కాలంలోనే సంపూర్ణంగా ప్రసాదించగలవు!

  • విశేషాలు: 'ద్వాదశ వర్షాలు' అనేది శాస్త్రాలలో ఒక తపఃకాల పరిమితి (ఒక తపస్సు). అంతటి దీర్ఘకాలిక ఫలితాన్ని దేవీ కటాక్షం క్షణమాత్రంలో లేదా ఒక్క ఘడియలోనే అనుగ్రహించగలదని భగవదనుగ్రహ వైభవాన్ని చాటిచెప్పారు.

23. శ్లోకం:

యోగబలాత్ వా ధ్యానకృతః భక్తిబలాత్ వా కీర్తయతః ।

యాతు వివృద్ధిం విశ్వహితా వాసవశక్తిః మే వపుషి ॥ 23

  • అన్వయము: ధ్యానకృతః యోగబలాత్ వా, కీర్తయతః భక్తిబలాత్ వా, విశ్వహితా వాసవశక్తిః మే వపుషి వివృద్ధిం యాతు.

  • ప్రతిపదార్థము: ధ్యానకృతః = నిరంతర ధ్యానము చేసేవానికి; యోగబలాత్ వా = యోగసాధనా బలము చేతగాని; కీర్తయతః = దేవీనామ గుణములను గానము చేసేవానికి; భక్తిబలాత్ వా = భక్తిప్రపత్తుల బలము చేతగాని; (యా శక్తిః ప్రవర్ధతే = ఏ శక్తి వృద్ధిపొందునో); విశ్వహితా = సకల లోకాలకు మేలు చేసే; వాసవశక్తిః = ఆ ఇంద్రాణీ పరాశక్తి; మే = నాయొక్క; వపుషి = దేహమునందు; వివృద్ధిం = సంపూర్ణ వికాసమును/అభివృద్ధిని; యాతు = పొందుగాక!

  • తాత్పర్యము: ధ్యాననిష్ఠులైన యోగులకు యోగశక్తి ద్వారా, సంకీర్తన చేసే భక్తులకు భక్తిశక్తి ద్వారా ఏ దివ్యశక్తి ప్రకటితమవుతుందో, సర్వలోక కళ్యాణకారిణి అయిన ఆ వాసవశక్తి నా శరీరంలోనూ సంపూర్ణంగా విస్తరించి వృద్ధి చెందుగాక!

  • విశేషాలు: యోగ-భక్తి సమన్వయ రూపమైన సాధన ద్వారా విశ్వహితాన్ని కాంక్షించే పరాశక్తి తన దేహంలో స్థిరపడాలని ముని ఆకాంక్షించారు.

24. శ్లోకం:

దుఃఖితమేతత్ శ్రీరహితం భారతఖండం సర్వహితమ్ ।

త్రాతుమధీశా స్వర్ణగతః సుక్షమబుద్ధిం మాం కురుతామ్ ॥ 24

  • అన్వయము: దుఃఖితం శ్రీరహితం ఏతత్ సర్వహితం భారతఖండం త్రాతుం, స్వర్ణగతః అధీశా మాం సుక్షమబుద్ధిం కురుతామ్.

  • ప్రతిపదార్థము: దుఃఖితం = పరాయి పాలన, దారిద్ర్యాలతో బాధపడుచున్నట్టియు; శ్రీరహితం = పూర్వ వైభవ సంపదలను (శ్రీని) కోల్పోయినట్టియు; ఏతత్ = ఈ; సర్వహితం = సమస్త ప్రపంచానికి శాంతిని, శ్రేయస్సును చేకూర్చే; భారతఖండం = భరతఖండమును; త్రాతుం = రక్షించుట కొరకు; స్వర్ణగతః = సువర్ణమయమైన స్వర్గమునందు/దివ్యధామమునందు వేంచేసియున్న; అధీశా = సకలేశ్వరియైన ఇంద్రాణీదేవి; మాం = నన్ను; సుక్షమబుద్ధిం = సమర్థవంతమైన దివ్యప్రజ్ఞ గలవానిగా; కురుతామ్ = చేయుగాక!

  • తాత్పర్యము: పూర్వ వైభవాన్ని కోల్పోయి నిత్య దుఃఖాలలో మునిగి ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచ శ్రేయస్సుకు మూలమైన ఈ భరతఖండాన్ని రక్షించడానికి, దివ్యధామ నివాసిని అయిన ఇంద్రాణీదేవి నాకు తగిన కార్యాచరణ సమర్థతను, సూక్ష్మబుద్ధిని ప్రసాదించుగాక!

  • విశేషాలు: గణపతి ముని తపస్సంతా దేశమాత దాస్య విముక్తి, సనాతన ధర్మ పునరుద్ధరణ కోసమే సాగింది. భారతదేశ రక్షణకై ఆధ్యాత్మిక, మేధోపరమైన సామర్థ్యాన్ని ప్రార్థించిన అత్యంత ఉత్తేజకరమైన దేశభక్తి శ్లోకమిది.

25. శ్లోకం:

సంతు కవీనాం భర్తుః ఇమే సుందరబంధాః శుద్ధతమాః ।

సన్మణిమధ్యాః స్వర్ణగతోః రాజమహిష్యాః కర్ణసుఖాః ॥ 25

  • అన్వయము: కవీనాం భర్తుః ఇమే శుద్ధతమాః సుందరబంధాః సన్మణిమధ్యాః, స్వర్ణగతోః రాజమహిష్యాః కర్ణసుఖాః సంతు.

  • ప్రతిపదార్థము: కవీనాం భర్తుః = కవులకు అధిపతియైన ఈ గణపతి ముని యొక్క; ఇమే = ఈ శ్లోకములు; శుద్ధతమాః = అత్యంత పవిత్రమైనట్టియు; సుందరబంధాః = మనోహరమైన ఛందోరచన గలట్టియు; సన్మణిమధ్యాః = శ్రేష్ఠమైన 'మణిమధ్యా' వృత్తములతో కూడినవై; స్వర్ణగతోః = స్వర్గలోకమందున్న (దివ్య లోకమందున్న); రాజమహిష్యాః = దేవేంద్రుని పట్టపురాణియైన ఇంద్రాణీదేవి యొక్క; కర్ణసుఖాః = చెవులకు అమృతతుల్యమైన ఆనందాన్ని ఇచ్చునవిగా; సంతు = అగుగాక!

  • తాత్పర్యము: కవిశ్రేష్ఠుడైన గణపతి ముని విరచించిన అత్యంత పరిశుద్ధమైన, మనోహర ఛందోబద్ధమైన, శ్రేష్ఠమైన 'మణిమధ్యా' వృత్తాలతో కూడిన ఈ స్తోత్ర శ్లోకాలు దివ్యధామేశ్వరి, ఇంద్రుని పట్టమహిషి అయిన ఇంద్రాణీదేవికి శ్రవణానందాన్ని, పరమ ప్రీతిని కలిగించుగాక!

  • విశేషాలు: ఈ స్తబకంలోని శ్లోకాలన్నీ 'మణిమధ్యా' అనే సంస్కృత ఛందో వృత్తంలో రచింపబడ్డాయి. కవి తన రచనను సమర్పిస్తూ చేసిన ఫలస్తుతి/సమాప్తి శ్లోకమిది.

॥ ఇతి శ్రీ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచితాయాం ఇంద్రాణీ సప్తశత్యాం బార్హతే చతుర్థే శతకే మణిమధ్యాఖ్యః తృతీయః స్తబకః సమాప్తః ॥


No comments:

Post a Comment

06. 02. రథోద్ధతా స్తబకం

శ్రీ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచిత ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని ఆరవ స్తబకం (రథోద్ధతా వృత్తం) : శ్లోకం 1 క్షాలనాయ హితాం విభూతయే విష్టపస్య మదనా...