Monday, August 17, 2026

4.1. హలముఖీ స్తబకము

 

4. బార్హతం శతకం

బార్హతం అంటే ప్రధానంగా వైదిక ఛందస్సైన బృహతి (Bṛhatī) కి సంబంధించినది అని అర్థం.

కావ్య, ఛందో వ్యాకరణ పరంగా దీని వివరణ:

  • ఛందోపరమైన అర్థం: సంస్కృతంలో 'బృహతీ' ఛందస్సు నుండి ఉద్భవించిన వృత్తాలు లేదా బృహతీ ఛందో సంబంధిత నియమాలతో కూడిన విభాగాన్ని బార్హతము (బార్హతం శతకం) అంటారు. (వ్యాకరణపరంగా: బృహత్యాః ఇదం = బార్హతమ్ — అణ్ ప్రత్యయం చేరడం వల్ల బృహతీ పదం బార్హతం అవుతుంది).

  • అక్షర సంఖ్య: వేద ఛందస్సులలో 'బృహతి' అనేది పాదానికి 9 అక్షరాలు (లేదా మొత్తం 36 అక్షరాలు) కలిగిన ఛందస్సు.

  • ఇంద్రాణీ సప్తశతిలో సందర్భం: వాసిష్ఠ గణపతి ముని రచించిన ఇంద్రాణీ సప్తశతి గ్రంథంలోని ఏడు శతకాల పేర్లూ వేద ఛందస్సుల ఆధారంగానే ఉంటాయి (గాయత్రం, బ్రాహ్మం, ఔష్ణిహం, బార్హతం మొదలైనవి). ఇందులో 4వ శతకానికి బృహతీ ఛందోసంబంధమైన వృత్తాలతో కూడి ఉన్నందున బార్హతం శతకం అని పేరు పెట్టారు.

  • శబ్దార్థం: 'బృహత్' అంటే పెద్దది, గొప్పది, విస్తారమైనది అని కూడా అర్థం.

4.1. హలముఖీ స్తబకము

1. మొదటి శ్లోకం

శ్లోకం:

క్షీరవీచి పృషతసితం ప్రేమధారి దరహసితం |

నాకరాజ నళిన దృశ శ్శోకహారి మమ భవతు ॥

  • అన్వయము:

    క్షీరవీచి-పృషత-సితం, ప్రేమ-ధారి, నాకరాజ-నళిన-దృశః దరహసితం మమ శోకహారి భవతు.

  • ప్రతిపదార్థము:

    క్షీరవీచి = పాలసముద్రపు అలలయొక్క; పృషత = నీటిబిందువుల వలె; సితం = స్వచ్ఛమైనది (తెల్లనైనది); ప్రేమధారి = నిర్మలమైన వాత్సల్యాన్ని, అనురాగాన్ని ధరించినది అయిన; నాకరాజ = స్వర్గాధిపతియైన దేవేంద్రునియొక్క; నళినదృశః = కమలాల వంటి నేత్రాలు గల ఇల్లాలు (ఇంద్రాణీదేవి) యొక్క; దరహసితం = మందహాసము (చిరునవ్వు); మమ = నాయొక్క; శోకహారి = దుఃఖములను పోగొట్టునది; భవతు = అగుగాక!

  • తాత్పర్యము:

    పాలకడలి తరంగాల తుంపరల వలె పరమ స్వచ్ఛమైనది, ప్రేమామృతాన్ని కురిపించేది, కమలాక్షి అయిన ఇంద్రాణీదేవియొక్క సుందర మందహాసము నా సకల శోకాలను సమూలంగా తొలగించుగాక!

  • విశేషాలు:

    • కవి కావ్యం లేదా శతకారంభంలో ఇష్టదేవతా మందహాసమును మంగళాచరణంగా ప్రార్థిస్తున్నారు.

    • అమ్మవారి చిరునవ్వును పాల తరంగాల బిందువులతో పోల్చడం ద్వారా ఆమె ప్రసన్నత, నిర్మలత్వం, అనుగ్రహ శీలత వ్యక్తమవుతున్నాయి.

2. రెండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

అధ్వనో గళిత చరణా మధ్వర క్షితి మవిభవాం |

ఆ దధాతు పథి విమలే వైభవే చ హరి తరుణీ ॥

  • అన్వయము:

    అధ్వనః గళిత-చరణాం, అవిభవాం అధ్వర-క్షితిం, హరి-తరుణీ విమలే పథి వైభవే చ ఆదధాతు.

  • ప్రతిపదార్థము:

    అధ్వనః = సన్మార్గమునుండి; గళితచరణాం = జారిన అడుగులు కలదియు; అవిభవాం = తేజస్సును, పూర్వవైభవమును కోల్పోయినదియు అయిన; అధ్వరక్షితిం = యజ్ఞభూమిని (కర్మభూమిని / భారతదేశాన్ని); హరితరుణీ = ఇంద్రుని పత్నియైన ఇంద్రాణీదేవి; విమలే పథి = పరిశుద్ధమైన సత్యమార్గమునందును; వైభవే చ = దివ్యమైన ఐశ్వర్య-వైభవములందును; ఆదధాతు = మరల నిలుపుగాక (ప్రతిష్ఠించుగాక)!

  • తాత్పర్యము:

    ధర్మమార్గం తప్పి అడుగులు జారి, తన దివ్యత్వాన్ని మరియు వైభవాన్ని కోల్పోయిన ఈ పవిత్ర యజ్ఞభూమిని ఇంద్రాణీదేవి అనుగ్రహించి తిరిగి సన్మార్గంలో నిలిపి, పూర్వ వైభవాన్ని ప్రసాదించుగాక!

  • విశేషాలు:

    • వేదధర్మము, యజ్ఞయాగాదులు క్షీణించిన సమయములో లోకకల్యాణార్థం దివ్యమాతృశక్తిని సన్మార్గ పునరుద్ధరణకై వేడుకోవడమే ఈ శ్లోకంలోని అంతరార్థం.

3. మూడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

బ్రహ్మణ శ్చితి రథ నభః కాయభా గవగతిమతీ |

యా తదా పృథగివ బభౌ ధర్మితాం స్వయమపి గతా ॥

  • అన్వయము:

    యా బ్రహ్మణః చితిః, అథ నభః-కాయ-భాక్ అవగతిమతీ, స్వయం ధర్మితాం గతా అపి తదా పృథక్ ఇవ బభౌ.

  • ప్రతిపదార్థము:

    యా = ఏ దేవియైతే; బ్రహ్మణః = పరబ్రహ్మముయొక్క; చితిః = జ్ఞానస్వరూపిణియై (చైతన్యమై); అథ = ఆ తరువాత; నభఃకాయభాక్ = ఆకాశమే శరీరముగా ధరించినదై; అవగతిమతీ = సర్వవ్యాపకమైన జ్ఞానము/గమనము కలదై; స్వయం = స్వయముగా; ధర్మితాం = చిత్-స్వరూప ధర్మమును; గతా అపి = పొంది ఉన్నప్పటికినీ; తదా = సృష్టికాలమునందు; పృథక్ ఇవ = పరబ్రహ్మముకంటె వేరైనదానివలె (అహంస్ఫురణ లేదా విద్యుచ్ఛక్తి రూపమున); బభౌ = ప్రకాశించెనో.

  • తాత్పర్యము:

    పరబ్రహ్మమునకు శుద్ధ చైతన్యరూపిణియై, ఆకాశాది సర్వజగత్తును శరీరముగా కలిగి, సమస్తమూ తెలిసిన జ్ఞానస్వరూపిణియైన జగన్మాత పరబ్రహ్మతో ఏకత్వమును కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సృష్టి కార్యము కొరకు స్వతంత్ర శక్తిగా వేరుగా ఉన్నట్లు ప్రకాశిస్తోంది.

  • విశేషాలు:

    • శక్తి మరియు శక్తిమంతుడు (బ్రహ్మము - పరాశక్తి) అభిన్నులైనప్పటికీ సృష్టి విలాసం కోసం వేరుగా దర్శనమిస్తారని అద్వైత-శాక్త దర్శన సమన్వయం చేయబడింది.

4. నాల్గవ శ్లోకం

శ్లోకం:

మోద బోధ విభవకృత ప్రాకృతేతర వరతను |

సర్వ సద్గుణగణయుతం యా ససర్జ సురమిథునం ॥

  • అన్వయము:

    యా మోద-బోధ-విభవ-కృత-ప్రాకృతేతర-వరతను, సర్వ-సద్గుణ-గణ-యుతం సుర-మిథునం ససర్జ.

  • ప్రతిపదార్థము:

    యా = ఏ జగన్మాత అయితే; మోద = ఆనందము; బోధ = జ్ఞానము అను; విభవ = వైభవములచేత; కృత = నిర్మింపబడిన; ప్రాకృతేతర = భౌతికము కాని (దివ్యమైన); వరతను = శ్రేష్ఠమైన రూపము కలదియు; సర్వ = సమస్తమైన; సద్గుణగణ = సద్గుణముల సమూహముతో; యుతం = కూడినదియు అయిన; సురమిథునం = దివ్య దేవతా మిథునమును (ఇంద్ర-ఇంద్రాణీ / పురుష-ప్రకృతి జంటను); ససర్జ = సృష్టించెనో.

  • తాత్పర్యము:

    ఆనందము, దివ్యజ్ఞానముల ప్రభావముచేత ప్రాకృత భౌతికతకు అతీతమైన దివ్య శరీరాన్ని కలిగి, సకల సద్గుణ సంపన్నమైన దివ్య దంపతుల (దేవతా మిథునము) జంటను ఏ దేవి సృష్టించిందో...

  • విశేషాలు:

    • సృష్టి ఆరంభంలో దివ్యలీలార్థం పరమేశ్వరి సత్వరజస్తమో గుణాతీతమైన శుద్ధ సత్త్వమయ దివ్యరూపాలతో దేవతా మిథునాన్ని ఆవిష్కరించిందని వర్ణన.

5. ఐదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

పుంసి దీప్త వపుషి తయో ర్బ్రహ్మ సోఽహమితి లసతి |

యోషితే కిల ధియమదా త్తస్య శక్తి రహమితి యా ॥

  • అన్వయము:

    తయోః దీప్త-వపుషి పుంసి 'సోఽహం బ్రహ్మ' ఇతి లసతి, యోషితే 'తస్య శక్తిః అహం' ఇతి ధియం కిల అదాత్ యా.

  • ప్రతిపదార్థము:

    తయోః = ఆ దంపతులలో; దీప్తవపుషి = ప్రకాశవంతమైన శరీరము గల; పుంసి = పురుషునియందు; సోఽహం బ్రహ్మ ఇతి = 'ఆ పరబ్రహ్మమును నేనే' అను భావముతో; లసతి = ప్రకాశించుచున్నదో; యోషితే = ఆ స్త్రీమూర్తికి; తస్య = ఆ పరబ్రహ్మముయొక్క; శక్తిః అహం ఇతి = 'పరమశక్తిని నేనే' అనే; ధియం = జ్ఞానమును/బుద్ధిని; కిల = నిశ్చయముగా; అదాత్ = ఇచ్చెనో; యా = ఆ దేవి...

  • తాత్పర్యము:

    ఆ దేవతా మిథునములో తేజోమయుడైన పురుషునిలో 'నేనే ఆ పరబ్రహ్మను' (సోఽహం) అనే అహంభావనగా ప్రకాశిస్తూ, స్త్రీరూపంలో 'నేను ఆ బ్రహ్మముయొక్క పరాశక్తిని' అనే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించిన పరమేశ్వరి...

  • విశేషాలు:

    • ఇక్కడ 'శివ-శక్తి' లేదా 'పురుష-ప్రకృతి' తత్త్వాల ఏకత్వాన్ని, ఒకరిలో జ్ఞానాత్మక భావనను, మరొకరిలో క్రియాశక్తి భావనను పరాశక్తియే నింపిందని వివరించబడింది.

6. ఆరవ శ్లోకం

శ్లోకం:

యాభిమానబలవశత స్తాముదారతమ విభవాం |

మన్యతేస్మ వరవనితాం స్వాధిదైవిక తను రితి ॥

  • అన్వయము:

    యా అభిమాన-బల-వశతః ఉదారతమ-విభవాం తాం వర-వనితాం స్వ-ఆధిదైవిక-తనుః ఇతి మన్యతే స్మ.

  • ప్రతిపదార్థము:

    యా = ఏ మూల ప్రకృతియైతే; అభిమానబలవశతః = ఈశ్వరాభిమాన శక్తియొక్క ప్రభావము వలన; ఉదారతమవిభవాం = అత్యంత ఉత్కృష్టమైన మహిమ-వైభవములు కలిగిన; తాం = ఆ; వరవనితాం = శ్రేష్ఠమైన స్త్రీమూర్తిని; స్వాధిదైవికతనుః ఇతి = తన యొక్క ఆధిదైవిక దివ్య శరీరమని; మన్యతే స్మ = భావించెనో...

  • తాత్పర్యము:

    తన ఈశ్వరాభిమాన ప్రభావముచేత, అమిత వైభవముతో కూడిన ఆ దివ్య స్త్రీమూర్తిని తానే అధిదేవతగా కలిగిన తన స్వంత ఆధిదైవిక శరీరముగా భావించిందో...

  • విశేషాలు:

    • విశ్వనిర్వహణ కొరకు నిరాకార పరాశక్తి సాకారమైన ఆధిదైవిక దివ్యరూపంతో తాదాత్మ్యము చెంది లోకాలను అనుగ్రహిస్తుంది.

7. ఏడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

ఆదిపుంసి గగనతను ర్యా తనోతి తనుజ మతిం |

ఆ దధాతి యువతి తనుః ప్రాణనాయక ఇతి రతిం ॥

  • అన్వయము:

    గగన-తనుః యా ఆది-పుంసి తనుజ-మతిం తనోతి, యువతి-తనుః ప్రాణ-నాయకః ఇతి రతిం ఆదధాతి.

  • ప్రతిపదార్థము:

    గగనతనుః = ఆకాశరూపమైన విశాల దివ్యశరీరము గల; యా = ఏ దేవియైతే; ఆదిపుంసి = ఆదిపురుషునియందు; తనుజమతిం = పుత్రభావనను (తన అంశగా); తనోతి = విస్తరింపజేయుచున్నదో; యువతితనుః = దివ్య యౌవనవతియైన స్త్రీరూపమును ధరించి; ప్రాణనాయకః ఇతి = ఇతడే నా ప్రాణనాథుడు అను భావముతో; రతిం = ప్రణయ ప్రీతిని/ఐక్యతను; ఆదధాతి = కలుగజేయుచున్నదో...

  • తాత్పర్యము:

    విశ్వవ్యాప్తమైన పరమశక్తిగా ఆ ఆదిపురుషుని తన కుమారునిగా భావిస్తూనే, మరొకవైపు దివ్య సౌందర్యవతియైన ఇంద్రాణీ రూపమును ధరించి ఆ పురుషుని తన ప్రాణనాథునిగా స్వీకరించి లీలావిలాసాలతో రమిస్తున్నదో...

  • విశేషాలు:

    • జగన్మాతృ తత్త్వంలోని అద్భుత లీలా వైచిత్రి ఇక్కడ వర్ణితం. తానే సృష్టికర్త్రి అయిన తల్లిగా ఉంటూ, సృష్టి సంరక్షణ లీలార్థం పత్నీరూపంలో సహధర్మిణిగా నిలుస్తుంది.

8. ఎనిమిదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

తాం వరాం భువన జననీం సర్వపాపతతి శమనీం |

తంత్రజాల వినుత బలాం నౌమి సర్వమతి మమలాం ॥

  • అన్వయము:

    వరాం, భువన-జననీం, సర్వ-పాప-తతి-శమనీం, తంత్ర-జాల-వినుత-బలాం, సర్వ-మతిం, అమలాం తాం నౌమి.

  • ప్రతిపదార్థము:

    వరాం = శ్రేష్ఠురాలైనదియు; భువనజననీం = సమస్త లోకములను కన్న తల్లియు; సర్వపాపతతి = సమస్త పాపముల సమూహమును; శమనీం = నశింపజేయునదియు; తంత్రజాల = సకల ఆగమ-తంత్ర శాస్త్రములచేత; వినుతబలాం = స్తుతింపబడిన దివ్య సామర్థ్యము కలదియు; సర్వమతిం = సర్వ ప్రాణులకు బుద్ధిప్రదాయినియైనదియు; అమలాం = దోషరహితమైన నిర్మల స్వరూపిణియు అయిన; తాం = ఆ జగన్మాతను; నౌమి = భక్తితో నమస్కరించి స్తుతించుచున్నాను.

  • తాత్పర్యము:

    శ్రేష్ఠురాలు, జగజ్జనని, సమస్త పాపములను పోగొట్టునది, సకల తంత్ర శాస్త్రములచే కీర్తింపబడే అనంత శక్తి సంపన్నురాలు, సర్వులలో బుద్ధిరూపమున వెలుగొందే నిర్మలస్వరూపిణి అయిన ఆ జగన్మాతకు భక్తితో ప్రణమిల్లుతున్నాను.

  • విశేషాలు:

    • 4వ శ్లోకం నుండి 7వ శ్లోకం వరకు వర్ణించిన మహాశక్తి స్వరూపాన్ని ఈ 8వ శ్లోకంలో ప్రధాన వాక్యంతో సమన్వయించి ('యా... యా... తాం నౌమి'), కవి తన సంపూర్ణ శరణాగతిని, స్తుతిని సమర్పించారు.

9. తొమ్మిదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

సా మతి ర్విదిత విషయా సా రుచి ర్వితత విషయా |

సా రతి ర్వినుత విషయా సా స్థితి ర్విధుత విషయా ॥

  • అన్వయము:

    సా విదిత-విషయా మతిః, సా వితత-విషయా రుచిః, సా వినుత-విషయా రతిః, సా విధుత-విషయా స్థితిః (భవతి).

  • ప్రతిపదార్థము:

    సా = ఆ దేవియే; విదితవిషయా = తెలియబడిన విషయములను గ్రహించెడి; మతిః = బుద్ధిరూపము; సా = ఆమెయే; వితతవిషయా = సమస్త విషయములలో వ్యాపించియుండెడి; రుచిః = కాంతి/ఆసక్తి; సా = ఆమెయే; వినుతవిషయా = ప్రసిద్ధములైన విషయములందు కలిగెడి; రతిః = ప్రీతి/అభిమానము; సా = ఆ పరాశక్తియే; విధుతవిషయా = భౌతిక విషయవాసనలను పారద్రోలెడి (శాంతింపజేసెడి); స్థితిః = నిష్ఠ/సమాధి స్థితి.

  • తాత్పర్యము:

    బాహ్య ప్రపంచంలోని విషయాలను గ్రహించే బుద్ధి ఆ తల్లియే; ఆయా విషయాలన్నింటిలో ప్రసరించే ప్రకాశము (కాంతి) ఆమెయే; విశేషమైన విషయాల పట్ల కలిగే అభిమానము, ఆనందము ఆమెయే; అంతేకాకుండా ప్రాపంచిక విషయ బంధాలను సమూలంగా తొలగించే పరమ శాంతిస్థితి కూడా ఆ జగన్మాతయే!

  • విశేషాలు:

    • జగత్తును గ్రహించే జ్ఞానము, అనుభవించే ప్రీతి, అంతిమంగా లయమొనర్చే వైరాగ్య-సమాధి స్థితి—ఈ మూడూ పరాశక్తియొక్క విభిన్న విలాసాలని శాక్త తత్త్వ ప్రతిపాదన.

10. పదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

యత్ర యత్ర మమ ధిషణా గ్రాహ్యవస్తుని గతిమతీ |

తత్ర తత్ర విలసతు సా సర్వగా సకల చరితా ॥

  • అన్వయము:

    గ్రాహ్య-వస్తుని మమ ధిషణా యత్ర యత్ర గతిమతీ (భవతి), సర్వగా సకల-చరితా సా తత్ర తత్ర విలసతు.

  • ప్రతిపదార్థము:

    గ్రాహ్యవస్తుని = గ్రహింపదగిన ఏదేని బాహ్య వస్తువులయందు; మమ = నాయొక్క; ధిషణా = బుద్ధి; యత్ర యత్ర = ఎక్కడెక్కడైతే; గతిమతీ = ప్రసరించునో/మరలునో; సర్వగా = సర్వవ్యాపినియు; సకలచరితా = సమస్త లోకోత్తర దివ్య లీలలు గలదియు అయిన; సా = ఆ దేవి; తత్ర తత్ర = అక్కడక్కడ అంతటను; విలసతు = ప్రకాశించుగాక (నాకు సాక్షాత్కరించుగాక)!

  • తాత్పర్యము:

    గ్రహించదగిన ఏ భౌతిక వస్తువుల వైపు నా బుద్ధి మరలుతుందో, అక్కడక్కడ అంతటా సర్వవ్యాపిని, దివ్య చరిత్ర గల ఆ జగన్మాతయే ప్రత్యక్షమై ప్రకాశించుగాక!

  • విశేషాలు:

    • కవి ఇక్కడ సర్వత్ర భగవద్భావనను (సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ / సర్వం శక్తిమయం జగత్) ప్రార్థిస్తున్నారు. మనస్సు ఎటు వెళ్ళినా అది అమ్మవారి రూపంగానే దర్శనమివ్వాలనే పరమ భక్తి స్థితి ఇది.

11. పదకొండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

దుర్బలస్య బహుళ బలై రర్దితస్య జగతి ఖలైః |

ఆది దేవి తవ చరణం పావనం భవతి శరణం ॥

  • అన్వయము:

    ఆదిదేవి! జగతి బహుళ-బలైః ఖలైః అర్దితస్య దుర్బలస్య తవ పావనం చరణం శరణం భవతి.

  • ప్రతిపదార్థము:

    ఆదిదేవి = ఓ ప్రథమ పూజ్యురాలైన జగన్మాతా!; జగతి = ఈ లోకమునందు; బహుళబలైః = అమితమైన బలం కలిగిన; ఖలైః = దుర్మార్గులచేత/దుష్టులచేత; అర్దితస్య = పీడింపబడుచున్న; దుర్బలస్య = అశక్తుడైన బలహీనునకు; తవ = నీయొక్క; పావనం = పరమ పవిత్రమైన; చరణం = పాదపద్మమే; శరణం భవతి = రక్షయై దిక్కు అగుచున్నది.

  • తాత్పర్యము:

    ఓ ఆదిదేవీ! ఈ ప్రపంచంలో అత్యంత బలవంతులైన దుష్టుల చేతిలో నలిగిపోతూ, పీడింపబడుతున్న నిస్సహాయుడైన బలహీనునికి పరమ పావనమైన నీ దివ్య చరణారవిందాలే ఏకైక శరణ్యము.

  • విశేషాలు:

    • ఆపన్నులకు, దుష్టుల వలన బాధింపబడే సాధువులకు దైవపాదాలే పరమ రక్ష అనే ఆర్తత్రాణపరాయణ భావన ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.

12. పన్నెండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

పౌరుషే భవతి విఫలే త్వా మయం జనని భజతే |

కింను తే యది విముఖతా పౌరుషం కథయ భజతాం ॥

  • అన్వయము:

    జనని! పౌరుషే విఫలే భవతి అయం త్వాం భజతే; తే విముఖతా యది (స్యాత్), భజతాం పౌరుషం కిం ను? కథయ!

  • ప్రతిపదార్థము:

    జనని = ఓ తల్లీ!; పౌరుషే = స్వంత ప్రయత్నము/సామర్థ్యము; విఫలే భవతి = వ్యర్థమై విఫలమైనప్పుడు; అయం = ఈ మానవుడు; త్వాం = నిన్ను; భజతే = ఆశ్రయించి సేవిస్తున్నాడు; తే = నీకు; విముఖతా యది = ఉపేక్షాభావము/విముఖత ఉన్నట్లయితే; భజతాం = నిన్ను సేవించేవారియొక్క; పౌరుషం = మానవ ప్రయత్నము/సామర్థ్యము; కిం ను = ఏమగును?; కథయ = నీవే చెప్పుము!

  • తాత్పర్యము:

    ఓ అమ్మా! మానవుడు తన సొంత ప్రయత్నాలు, పౌరుషం విఫలమైనప్పుడే నిన్ను శరణువేడి సేవిస్తాడు. మరి నిన్ను ఆశ్రయించిన భక్తుల పట్ల కూడా నీవే విముఖత చూపిస్తే, ఇక వారి పౌరుషమైనా, భక్తియైనా ఎందుకు పనికొస్తుందో నీవే చెప్పు తల్లీ!

  • విశేషాలు:

    • భక్తుడు అమ్మవారితో చనువుతో చేసే నిష్కల్మషమైన వాదన (వ్యాజస్తుతి / ఆర్తి ప్రదర్శన). దైవానుగ్రహం లేనిచో మానవ ప్రయత్నం సంపూర్ణంగా నిష్ఫలమని భావన.

13. పదమూడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

కర్తు రప్రతిహత గిరః పౌరుషా చ్ఛతగుణమిదం |

ధ్యాతు రస్ఖలిత మనసః కార్య సిద్ధిషు తవ పదం ॥

  • అన్వయము:

    అప్రతిహత-గిరః కర్తుః పౌరుషాత్, అస్ఖలిత-మనసః ధ్యాతుః కార్య-సిద్ధిషు తవ ఇదం పదం శతగుణం (భవతి).

  • ప్రతిపదార్థము:

    అప్రతిహతగిరః = ఎదురులేని వాక్కు గల; కర్తుః = కర్మనిష్ఠునియొక్క (సాధకునియొక్క); పౌరుషాత్ = స్వశక్తి/పౌరుషము కంటెను; అస్ఖలితమనసః = చలించని ఏకాగ్ర మనస్సుతో; ధ్యాతుః = నిన్ను ధ్యానించే భక్తునికి; కార్యసిద్ధిషు = తలపెట్టిన సమస్త పనుల సాఫల్యమునందు; తవ = నీయొక్క; ఇదం = ఈ; పదం = పాదస్మరణము; శతగుణం = నూరురెట్లు అధిక ప్రభావవంతమైనది.

  • తాత్పర్యము:

    తిరుగులేని వాక్శక్తితో కూడిన కార్యదక్షుని పౌరుషం కంటె కూడా, నిశ్చలమైన మనస్సుతో నిన్ను ధ్యానించే భక్తునికి సమస్త కార్యసిద్ధులను చేకూర్చడంలో నీ పాదసేవ నూరురెట్లు మిన్నగా ఫలితాన్నిస్తుంది.

  • విశేషాలు:

    • అహంకారపూరిత కర్మశక్తి కంటే, నిశ్చలమైన భక్తితో కూడిన పాద ధ్యానమే శ్రేష్ఠమైన కార్యసాధకమని నిరూపింపబడింది.

14. పద్నాలుగవ శ్లోకం

శ్లోకం:

పౌరుషం విదితమఫలం కాంక్షితే మమ సురనుతే |

శక్త మీదృశి తు సమయే శ్రద్ధధామి తవ చరణం ॥

  • అన్వయము:

    సుర-నుతే! మమ కాంక్షితే పౌరుషం అఫలం విదితం; ఈదృశి సమయే తు శక్తం తవ చరణం శ్రద్ధధామి.

  • ప్రతిపదార్థము:

    సురనుతే = దేవతలచేత స్తుతింపబడు ఓ దేవీ!; మమ = నాయొక్క; కాంక్షితే = కోరికను నెరవేర్చుకొనుటయందు; పౌరుషం = నా స్వంత ప్రయత్నము; అఫలం = నిష్ఫలమని; విదితం = స్పష్టముగా తెలిసినది; ఈదృశి సమయే తు = ఇటువంటి నిస్సహాయ సమయంలోనైతే; శక్తం = సర్వ సమర్థవంతమైన; తవ = నీయొక్క; చరణం = పాదములను; శ్రద్ధధామి = పరిపూర్ణ విశ్వాసముతో నమ్ముచున్నాను.

  • తాత్పర్యము:

    దేవపూజితవైన ఓ తల్లీ! నా కోరికను సిద్ధించుకొనే విషయంలో నా స్వంత ప్రయత్నం (పౌరుషం) నిష్ప్రయోజనమని నాకు అర్థమైపోయింది. ఇలాంటి క్లిష్ట సమయంలో సకల కార్యసాధకమైన నీ పాదపద్మాలనే నేను పూర్ణ శ్రద్ధతో విశ్వసిస్తున్నాను.

  • విశేషాలు:

    • మానవుడు తన అశక్తతను గుర్తించి భగవంతుని పాదాల యందు పరిపూర్ణ శరణాగతి చెందడమే సర్వశ్రేయస్కరమని కవి వివరిస్తున్నారు.

15. పదిహేనవ శ్లోకం

శ్లోకం:

పౌరుషం యది కవిమతం దేవి తేఽపి పద భజనం |

దైవవాదపటు వచసో మూకతైవ మమ శరణం ॥

  • అన్వయము:

    దేవి! తే పద-భజనం అపి పౌరుషం ఇతి కవి-మతం యది, దైవ-వాద-పటు-వచసః మమ మూకతా ఏవ శరణం.

  • ప్రతిపదార్థము:

    దేవి = ఓ పరాశక్తీ!; తే = నీయొక్క; పదభజనం అపి = పాదములను సేవించుట కూడా; పౌరుషం ఇతి = మానవుని పౌరుషమే/ప్రయత్నమే అని; కవిమతం యది = పండితుల/కవుల అభిప్రాయమైనచో; దైవవాదపటువచసః = దైవకృపయే ప్రధానమని వాదించే వాక్చాతుర్యము గల; మమ = నాకు; మూకతా ఏవ = మౌనము వహించుటే; శరణం = శ్రేయస్కరము (దిక్కు).

  • తాత్పర్యము:

    ఓ దేవీ! నీ పాదాలను భజించడం కూడా మనుష్యుని పౌరుషమే (స్వప్రయత్నమే) అని విద్వాంసుల అభిప్రాయమైతే—అంతా దైవానుగ్రహమే అని నమ్మే నేను ఇక వారితో వాదించక మౌనంగా ఉండిపోవడమే నాకు శరణ్యం!

  • విశేషాలు:

    • దైవవాదము (సర్వం దైవాధీనం) వర్సెస్ పౌరుషవాదం (స్వప్రయత్నం). భగవద్భక్తి, శరణాగతి అనేవి స్వప్రయత్నంతో కాక కేవలం దైవ కృపతోనే లభిస్తాయనే పరమ సత్యాన్ని చాటడానికి కవి ఈ విధంగా వినమ్రంగా మౌనాన్ని ఆశ్రయిస్తున్నారు.

16. పదహారవ శ్లోకం

శ్లోకం:

పూర్వజన్మ సుకృతబలం దైవమంబ నిగదతి యః |

భక్తి పౌరుష విరహిణో భావితస్య రిపు దయితం ॥

  • అన్వయము:

    అంబ! యః పూర్వ-జన్మ-సుకృత-బలం దైవం నిగదతి, భక్తి-పౌరుష-విరహిణః తస్య భావితం దైవతం రిపుః (భవతి).

  • ప్రతిపదార్థము:

    అంబ = ఓ తల్లీ!; యః = ఎవడైతే; పూర్వజన్మసుకృతబలం = మునుపటి జన్మలో చేసుకున్న పుణ్యఫలమే; దైవం = దైవమని/విధి అని; నిగదతి = చెప్పుచున్నాడో; భక్తిపౌరుషవిరహిణః = భక్తియును, స్వప్రయత్నము (పౌరుషము) లేనివాడైన; తస్య = అటువంటి వానికి; భావితం = తాను భావించినట్టి; దైవతం = దైవము (ఆ జడకర్మ); రిపుః = శత్రువుగా; భవతి = మారుచున్నది.

  • తాత్పర్యము:

    ఓ అమ్మా! పూర్వజన్మల పుణ్యఫలమే దైవమని తలచేవారికి, అలాగే భక్తి మరియు పురుష ప్రయత్నం (పౌరుషం) రెండూ లేనివారికి, వారు దైవంగా భావించిన ఆ కర్మయే శత్రువుగా మారుతుంది.

  • విశేషాలు:

    • కర్మ అనేది చేతనా రహితమైన జడ పదార్థం. జీవుని బుద్ధిని సరైన మార్గంలో ప్రేరేపించేది చేతనారూపిణియైన పరాశక్తియే తప్ప జడమైన గత కర్మ కాదు. కనుక ప్రయత్నమూ, భక్తీ లేనివారికి కర్మవాదమే శత్రువై బంధకమవుతుంది.

17. పదిహేడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

ఉద్యతస్య తవ చరణం సంశ్రితస్య చ సురనుతే |

పూర్వ జన్మ సుకృతబల శ్రద్ధయాఽలమహృదయయా ॥

  • అన్వయము:

    సురనుతే! ఉద్యతస్య తవ చరణం సంశ్రితస్య చ, అహృదయయా పూర్వ-జన్మ-సుకృత-బల-శ్రద్ధయా అలమ్.

  • ప్రతిపదార్థము:

    సురనుతే = దేవతలచే స్తుతింపబడు ఓ దేవీ!; ఉద్యతస్య = స్వధర్మ నిర్వహణకు ప్రయత్నశీలుడై (పౌరుషము కలిగి); తవ = నీయొక్క; చరణం = పాదపద్మములను; సంశ్రితస్య చ = ఆశ్రయించిన భక్తునికి; అహృదయయా = సారహీనమైన (నమ్మదగని); పూర్వజన్మసుకృతబలశ్రద్ధయా = పూర్వజన్మ పుణ్యఫలబలమనే విశ్వాసముతో; అలమ్ = పనేలేదు (అనవసరము).

  • తాత్పర్యము:

    దేవపూజితవైన ఓ తల్లీ! స్వప్రయత్నంతో ముందుకు సాగుతూ, నీ దివ్య చరణాలను సంపూర్ణంగా ఆశ్రయించిన సాధకునికి నిస్సారమైన, అనిశ్చితమైన పూర్వజన్మ సుకృత బలంపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం ఎంతమాత్రమూ లేదు.

  • విశేషాలు:

    • భగవత్పాద శరణాగతి మరియు సత్ప్రయత్నం ఉన్నప్పుడు పూర్వజన్మ కర్మల పరిమితులను సైతం అమ్మవారి అనుగ్రహం అధిగమింపజేస్తుంది.

18. పద్దెనిమిదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

అస్తు పూర్వభవ సుకృతం మాస్తు వా జనని జగతాం |

సాంప్రతం తవ పదయుగం సంశ్రితోఽస్మ్యవ విసృజ వా ॥

  • అన్వయము:

    జగతాం జనని! పూర్వ-భవ-సుకృతం అస్తు వా మా అస్తు, సాంప్రతం తవ పద-యుగం సంశ్రితః అస్మి; అవ వా విసృజ వా.

  • ప్రతిపదార్థము:

    జగతాం జనని = లోకమాతా!; పూర్వభవసుకృతం = పూర్వజన్మల పుణ్యఫలము; అస్తు వా = ఉన్నదో; మా అస్తు = లేదో (నాకు తెలియదు); సాంప్రతం = ప్రస్తుత కాలమునందు; తవ = నీయొక్క; పదయుగం = పాదద్వంద్వమును; సంశ్రితః అస్మి = ఆశ్రయించి ఉన్నాను; అవ వా = రక్షిస్తే రక్షించు; విసృజ వా = లేదా విడిచిపెట్టు.

  • తాత్పర్యము:

    జగన్మాతా! నాకు పూర్వజన్మ పుణ్యం ఉన్నదో లేదో నాకక్కర్లేదు; ప్రస్తుత క్షణంలో నేను నీ పాదపద్మాలను మాత్రమే గట్టిగా నమ్ముకుని ఆశ్రయించాను. ఇక నన్ను రక్షించినా నీవే, ఉపేక్షించి విడిచిపెట్టినా నీ ఇష్టమే!

  • విశేషాలు:

    • ఇది భక్తుని యొక్క నిష్కపటమైన 'సర్వధర్మ పరిత్యాగ' పూర్వక సంపూర్ణ శరణాగతి (ఆత్మార్పణ బుద్ధి).

19. పందొమ్మిదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

నాస్తి సంప్రతి కిమపి కిం భూతిమాప్స్యసి కిము తతః |

అన్య జన్మని వితరణే కా ప్రసక్తి రమర నుతే ॥

  • అన్వయము:

    అమర-నుతే! సంప్రతి కిమపి నాస్తి కిం? తతః భూతిం ఆప్స్యసి కిము? అన్య-జన్మని వితరణే కా ప్రసక్తిః?

  • ప్రతిపదార్థము:

    అమరనుతే = దేవతలచేత కీర్తింపబడు ఓ దేవీ!; సంప్రతి = ప్రస్తుత జన్మయందు (పూర్వకర్మ ఫలముగా); కిమపి నాస్తి కిం = ఏ ఫలితమూ లేదా?; తతః = ప్రస్తుత ప్రయత్నము వలన; భూతిం = పరమ ఐశ్వర్యమును/వైభవమును; ఆప్స్యసి కిము = ఇప్పుడే పొందుదువా?; అన్యజన్మని = వచ్చే జన్మయందు; వితరణే = ఫలితమును ఇచ్చుటయందు; కా ప్రసక్తిః = ప్రసక్తి ఎక్కడ ఉండును?

  • తాత్పర్యము:

    దేవవందితవైన ఓ తల్లీ! పూర్వజన్మ కర్మఫలం ప్రకారం ప్రస్తుతం ఏ అనుభవమూ దక్కకపోతే, ప్రస్తుత భక్తి-కర్మల వలన ఇప్పుడే ఐశ్వర్యం లభించకపోతే, ఇక ఎక్కడో ఉండే మరుసటి జన్మలో ఫలమిస్తాననే మాటకు తావెక్కడిది? అంతా నీ ప్రత్యక్ష అనుగ్రహంపైనే ఆధారపడి ఉంది కదా!

  • విశేషాలు:

    • 'కర్మఫలం మరుజన్మలోనే వస్తుంది' అనే జడ సిద్ధాంతాన్ని ప్రశ్నిస్తూ, పరమేశ్వరి అనుగ్రహం తక్షణమే సకల శుభాలను ప్రసాదించగలదని కవి తన ప్రార్థన ద్వారా స్పష్టం చేస్తున్నారు.

20. ఇరవయ్యవ శ్లోకం

శ్లోకం:

నాన్య జన్మని బహుశివం నాపి నాకభువన సుఖం |

కామయే ఫల మభిమతం దేహి సంప్రతి శచి నవా ॥

  • అన్వయము:

    శచి! అన్య-జన్మని బహు-శివం న, నాక-భువన-సుఖం అపి న కామయే; సంప్రతి అభిమతం ఫలం దేహి వా న వా.

  • ప్రతిపదార్థము:

    శచి = ఓ ఇంద్రాణీదేవీ!; అన్యజన్మని = మరుజన్మలో లభించే; బహుశివం = అత్యధిక శుభాలను/సుఖాలను; న = నేను కోరడం లేదు; నాకభువనసుఖం అపి = స్వర్గలోక భోగభాగ్యాలను కూడా; న కామయే = ఆశించడం లేదు; సంప్రతి = ఇప్పుడే (ఈ జన్మలోనే); అభిమతం = నా ఇష్టమైన; ఫలం = అభీష్ట ఫలమును; దేహి వా = అనుగ్రహిస్తే అనుగ్రహించు; న వా = లేదా మానవచ్చను.

  • తాత్పర్యము:

    ఓ శచీదేవీ! వచ్చే జన్మలలో కలిగే శుభాలను కానీ, స్వర్గలోక సుఖాలను కానీ నేను ఆశించడం లేదు. నా హృదయంలో ఉన్న నిర్దిష్టమైన సంకల్ప ఫలాన్ని ఇప్పుడే నాకు అనుగ్రహిస్తే ప్రసాదించు, లేదంటే నీ ఇష్టం!

  • విశేషాలు:

    • పరలోక, మరుజన్మ ఫలాల పట్ల విరక్తిని ప్రకటిస్తూ, ప్రస్తుత ధర్మకార్య సాధనకే తక్షణ దైవానుగ్రహాన్ని కోరడం ఇక్కడ విశేషం.

21. ఇరవై ఒకటవ శ్లోకం

శ్లోకం:

మేదినీ భువన తలతో నిస్తులా దుత గగనతః |

భాస్కరా దుత రుచినిధేః కామ్య మీశ్వరి వితర మే ॥

  • అన్వయము:

    ఈశ్వరి! మేదినీ-భువన-తలతః ఉత, నిస్తులాత్ గగనతః ఉత, రుచి-నిధేః భాస్కరాత్ ఉత, మే కామ్యం వితర.

  • ప్రతిపదార్థము:

    ఈశ్వరి = ఓ సర్వేశ్వరీ!; మేదినీభువనతలతః ఉత = ఈ భూమండలము నుంచైనా; నిస్తులాత్ = సాటిలేని; గగనతః ఉత = ఆకాశ మార్గము నుంచైనా; రుచినిధేః = తేజోనిధియైన; భాస్కరాత్ ఉత = సూర్యభగవానుని నుంచైనా సరే; మే = నాయొక్క; కామ్యం = అభీష్టమును; వితర = ప్రసాదించి అనుగ్రహించుము.

  • తాత్పర్యము:

    ఓ సర్వేశ్వరీ! ఈ భూమిపై నుంచైనా, అనంతుడైన ఆకాశం నుంచైనా, లేదా తేజోమయుడైన సూర్యుని నుంచైనా సరే—ఏ మార్గం ద్వారానైనా నా సంకల్పాన్ని నెరవేర్చి నా కోరికను తీర్చు తల్లీ!

  • విశేషాలు:

    • జగత్తులోని సమస్త శక్తులూ ఆ జగన్మాత ఆజ్ఞాధీనాలే కాబట్టి, ఆమె అనుగ్రహిస్తే ఏ మూల నుంచైనా కార్యం సిద్ధిస్తుందనే అచంచల విశ్వాసం ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

22. ఇరవై రెండవ శ్లోకం

శ్లోకం:

విష్టపే క్వచన వరదే దాతు మీశ్వరి కృతమతిం |

వారయే జ్జనని న పర స్త్వాం జనస్తవ పతి మివ ॥

  • అన్వయము:

    వరదే! ఈశ్వరి! జనని! క్వచన విష్టపే దాతుం కృత-మతిం త్వాం, తవ పతిం ఇవ పరః జనః న వారయేత్.

  • ప్రతిపదార్థము:

    వరదే = వరాలనిచ్చే దాత్రీ!; ఈశ్వరి = సర్వాన్ని శాసించే పరమేశ్వరీ!; జనని = జగన్మాతా!; క్వచన విష్టపే = ఈ సమస్త లోకములలో ఎక్కడైననూ; దాతుం = వరమును ప్రసాదించుటకు; కృతమతిం = సంకల్పించినట్టి; త్వాం = నిన్ను; తవ పతిం ఇవ = సర్వాధికారియైన నీ భర్తను (ఇంద్రుని) ఎలాగైతే ఎదిరించలేరో అలాగే; పరః జనః = అన్యుడైన ఏ ప్రాణియూ; న వారయేత్ = అడ్డుకొనలేడు.

  • తాత్పర్యము:

    ఓ వరదాయినివైన అమ్మా! భక్తులకు అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించాలని నీవు సంకల్పిస్తే, నీ పతియైన దేవేంద్రుని ఆజ్ఞను ఎలాగూ ఎవరూ ఆపలేరో, అలాగే నిన్ను కూడా ఈ లోకంలో ఎవరూ అడ్డుకోలేరు. నీ సంకల్పం తిరుగులేనిది.

  • విశేషాలు:

    • పరాశక్తియొక్క స్వతంత్ర, అప్రతిహత సామర్థ్యాన్ని కీర్తిస్తూ, ఆమె తలచుకుంటే ఏ కార్యమూ అసాధ్యం కాదని ధీమా వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

23. ఇరవై మూడవ శ్లోకం

శ్లోకం:

దేహి వా భగవతి న వా పాహి వా శశిముఖి న వా |

పావనం తవ పదయుగం న త్యజామి హరిదయితే ॥

  • అన్వయము:

    భగవతి! శశి-ముఖి! హరి-దయితే! దేహి వా న వా, పాహి వా న వా, తవ పావనం పద-యుగం న త్యజామి.

  • ప్రతిపదార్థము:

    భగవతి = షడ్గుణైశ్వర్య సంపన్నురాలవైన ఓ దేవీ!; శశిముఖి = చంద్రబింబం వంటి ముఖం గలదానా!; హరిదయితే = ఇంద్రుని ప్రియసఖీ!; దేహి వా = నా కోరికను అనుగ్రహిస్తే అనుగ్రహించు; న వా = లేదా మానవచ్చను; పాహి వా = నన్ను రక్షిస్తే రక్షించు; న వా = లేదా విడిచిపెట్టు; తవ = నీయొక్క; పావనం = పరమ పవిత్రమైన; పదయుగం = పాదద్వంద్వమును; న త్యజామి = ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టను.

  • తాత్పర్యము:

    చంద్రముఖివైన ఓ భగవతీ! ఇంద్రాణీదేవీ! నా కోరికను తీర్చినా తీర్చకపోయినా, నన్ను కాపాడినా కాపాడకపోయినా సరే—పరమ పవిత్రమైన నీ పాదపద్మాలను మాత్రం నేను ఎప్పటికీ వీడను!

  • విశేషాలు:

    • ఎలాంటి ప్రతిఫలాపేక్ష లేని నిష్కామ, అనన్య భక్తి ప్రపత్తులకు ఈ శ్లోకం పరాకాష్ఠ.

24. ఇరవై నాల్గవ శ్లోకం

శ్లోకం:

రక్షితుం భరత విషయం శక్త మింద్ర హృదయ సఖీ |

చంద్రబింబ రుచిర ముఖీ సా క్రియా ద్భువి గణపతిం ॥

  • అన్వయము:

    చంద్ర-బింబ-రుచిర-ముఖీ ఇంద్ర-హృదయ-సఖీ సా భువి భరత-విషయం రక్షితుం గణపతిం శక్తం క్రియాత్.

  • ప్రతిపదార్థము:

    చంద్రబింబరుచిరముఖీ = పూర్ణచంద్రుని వలె అత్యంత మనోహరమైన ముఖారవిందము గలదియు; ఇంద్రహృదయసఖీ = దేవేంద్రుని ప్రాణసఖియునైన; సా = ఆ ఇంద్రాణీదేవి; భువి = ఈ భూలోకమునందు; భరతవిషయం = భరతభూమిని (భారతదేశాన్ని / వైదిక ధర్మాన్ని); రక్షితుం = సంరక్షించుటకు; గణపతిం = కావ్యకర్తయైన గణపతిమునిని; శక్తం = సమర్థునిగా; క్రియాత్ = చేయుగాక!

  • తాత్పర్యము:

    చంద్రబింబం వంటి ముఖకాంతి గల దేవేంద్రుని ప్రియసఖియైన ఆ ఇంద్రాణీదేవి, ఈ పవిత్ర భరతభూమిని ధర్మపరంగా రక్షించే దివ్యకార్యానికి గాను, భూలోకంలో ఈ గణపతిని సర్వసమర్థునిగా అనుగ్రహించుగాక!

  • విశేషాలు:

    • గణపతిముని తన వ్యక్తిగత స్వార్థం కోసం కాక, కేవలం భరతమాతృ సంరక్షణ, ధర్మ పునరుద్ధరణల కొరకే అమ్మవారి దివ్యశక్తిని కోరుతున్నారని స్పష్టమవుతోంది.

25. ఇరవై ఐదవ శ్లోకం

శ్లోకం:

సంప్రహృష్యతు హలముఖీ ర్భాస్వతీ ర్గణపతి మునేః |

సా నిశమ్య సురనృపతే ర్మోహినీ సదయ హృదయా ॥

  • అన్వయము:

    సదయ-హృదయా సుర-నృపతేః మోహినీ సా గణపతి-మునేః భాస్వతీః హలముఖీః నిశమ్య సంప్రహృష్యతు.

  • ప్రతిపదార్థము:

    సదయహృదయా = కరుణార్ద్ర హృదయము గలదియు; సురనృపతేః = దేవరాజైన ఇంద్రునియొక్క; మోహినీ = చిత్తమును ఆకర్షించు ప్రియురాలునైన; సా = ఆ పరాశక్తి (ఇంద్రాణీదేవి); గణపతిమునేః = గణపతి మునిచే రచింపబడిన; భాస్వతీః = జ్ఞానతేజస్సుతో ప్రకాశించే; హలముఖీః = హలముఖీ ఛందస్సులోని శ్లోకములను; నిశమ్య = విని; సంప్రహృష్యతు = అమితంగా సంతోషించుగాక!

  • తాత్పర్యము:

    దయార్ద్ర హృదయము కలిగినది, దేవేంద్రుని మోహింపజేసే సుందరి అయిన ఆ ఇంద్రాణీదేవి, గణపతి ముని రచించిన తేజోవంతమైన ఈ హలముఖీ స్తబక శ్లోకాలను ఆలకించి మిక్కిలి ప్రసన్నమై ఆనందించుగాక!

  • విశేషాలు:

    • స్తబక సమాప్తి యందు కవి సమర్పించిన ఫలశ్రుతి మరియు కృతిసమర్పణ శ్లోకమిది. ఛందోనామమైన 'హలముఖీ'ని శ్లోకంలో ముద్రాలంకారంగా పొందుపరిచారు.

No comments:

Post a Comment

06. 02. రథోద్ధతా స్తబకం

శ్రీ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచిత ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని ఆరవ స్తబకం (రథోద్ధతా వృత్తం) : శ్లోకం 1 క్షాలనాయ హితాం విభూతయే విష్టపస్య మదనా...