3.4. నారాచికా స్తబకము
శ్లోకం 1:
అంతర్విధున్వతా తమః ప్రాణస్య తన్వతా బలం |మందస్మితేన దేవతారాజ్జీ తనోతు మే శివం ॥
- అన్వయము: దేవతారాజ్జీ అంతః తమః విధున్వతా, ప్రాణస్య బలం తన్వతా, మందస్మితేన మే శివం తనోతు.
- ప్రతిపదార్థము: దేవతారాజ్జీ = దేవతల రాణియైన శచీదేవి, అంతః = లోపలి (హృదయములోని), తమః = అజ్ఞానమనే చీకటిని, విధున్వతా = పోగొట్టునట్టియు / నశింపజేయునట్టియు, ప్రాణస్య = ప్రాణమునకు, బలం = శక్తిని / సామర్థ్యాన్ని, తన్వతా = పెంపొందించునట్టి, మందస్మితేన = ప్రసన్నమైన చిరునవ్వుతో, మే = నాకు, శివం = మంగళమును / శ్రేయస్సును, తనోతు = కలుగజేయుగాక / విస్తరింపజేయుగాక.
- తాత్పర్యము: భక్తుల అంతఃకరణములలోని అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించి, వారి ప్రాణశక్తిని పెంపొందించే దివ్యమైన చిరునవ్వుతో దేవరాజ్ఞి అయిన ఇంద్రాణీదేవి నాకు సకల శుభాలను, మంగళాలను ప్రసాదించుగాక!
- విశేషాలు: అమ్మవారి మందహాసము భక్తుల అంతశ్చేతనను ప్రకాశింపజేసే దివ్యౌషధమని, ప్రాణశక్తికి మూలాధారమని కవి ఇక్కడ స్తుతించారు.
శ్లోకం 2:
ఉత్థాప్య పుణ్య సంచయం సంమర్థ్య పాప సంహతిం ।సా భారతస్య సంపదే భూయాద్బలారి భామినీ ॥
- అన్వయము: సా బలారి భామినీ పుణ్యసంచయం ఉత్థాప్య, పాపసంహతిం సంమర్థ్య, భారతస్య సంపదే భూయాత్.
- ప్రతిపదార్థము: సా = ఆ, బలారి భామినీ = బలాసురుని శత్రువైన ఇంద్రుని భార్య (శచీదేవి), పుణ్య సంచయం = సత్కర్మల/పుణ్యముల సమూహాన్ని, ఉత్థాప్య = మేల్కొలిపి / పెంపొందింపజేసి, పాప సంహతిం = పాపాల రాశిని, సంమర్థ్య = పూర్తిగా నశింపజేసి / అణచివేసి, భారతస్య = ఈ భరతఖండముయొక్క, సంపదే = సకల ఐశ్వర్యముల కొరకు / ఉన్నతి కొరకు, భూయాత్ = అగుగాక (కృపచూపుగాక).
- తాత్పర్యము: ఆ ఇంద్రాణీదేవి ప్రజలలో పుణ్యరాశిని మేల్కొలిపి, పాపసమూహాలను సర్వనాశనం చేసి, ఈ భారత దేశానికి సకల సంపదలను, శ్రేయస్సును చేకూర్చుగాక!
- విశేషాలు: కేవలం వ్యక్తిగత శ్రేయస్సు మాత్రమే కాక, సమగ్ర భారత జాతి యొక్క పుణ్యవర్ధనము, ఆధ్యాత్మిక సంపద వర్ధిల్లాలని కోరడం ఈ శ్లోకంలోని విశేషం.
శ్లోకం 3:
లీలాసఖీ బిడౌజస స్స్వర్వాటికా సుఖేలనే ।పీయూష భానుజిన్ముఖీ దేవీ శచీ విరాజతే ॥
- అన్వయము: స్వర్వాటికా సుఖేలనే బిడౌజసః లీలాసఖీ, పీయూషభానుజిన్ముఖీ దేవీ శచీ విరాజతే.
- ప్రతిపదార్థము: స్వర్వాటికా = స్వర్గపు తోటలందలి / నందనవనములలో, సుఖేలనే = చక్కని విహారములందు, బిడౌజసః = దేవేంద్రునికి, లీలాసఖీ = విలాససహచరి అయినట్టియు, పీయూష భాను = అమృతకిరణుడైన చంద్రుని (సౌందర్యాన్ని), జిత్ = జయించినట్టి, ముఖీ = ముఖము కలదైన, దేవీ శచీ = శచీదేవి, విరాజతే = మిక్కిలి ప్రకాశిస్తున్నది.
- తాత్పర్యము: స్వర్గారామాలలో సుఖంగా విహరించే సమయంలో దేవేంద్రునికి ప్రియ సహచరియై, పూర్ణచంద్రుని కాంతిని సైతం తిరస్కరించే సౌందర్యవంతమైన ముఖముతో శచీదేవి దివ్యంగా ప్రకాశిస్తున్నది.
- విశేషాలు: ఇక్కడ ఇంద్రాణీదేవి సౌకుమార్యము, శృంగార లీలా సౌందర్యము వర్ణించబడ్డాయి. 'పీయూషభానుజిన్ముఖీ' అనగా చంద్రునికంటే ఆహ్లాదకరమైన ముఖము కలది అని అర్థం.
శ్లోకం 4:
పక్షః పరో మరుత్వతో రక్షః ప్రవీర మర్దనే ।భామాలి భాసురాననా దేవీ శచీ విరాజతే ॥
- అన్వయము: రక్షః ప్రవీర మర్దనే మరుత్వతః పరః పక్షః, భామాలి భాసురాననా దేవీ శచీ విరాజతే.
- ప్రతిపదార్థము: రక్షః ప్రవీర = రాక్షస శ్రేష్ఠులయొక్క, మర్దనే = సంహారమునందు / అణచివేతయందు, మరుత్వతః = ఇంద్రునికి, పరః పక్షః = గొప్ప సహాయకారియై / పక్షబలమై, భామాలి = సూర్యునివలె (తేజస్సుల సమూహము కలదై), భాసుర = వెలుగొందుచున్న, ఆననా = ముఖము కలదైన, దేవీ శచీ = శచీదేవి, విరాజతే = విరాజిల్లుచున్నది.
- తాత్పర్యము: రాక్షస వీరులను సంహరించే యుద్ధ సమయాలలో దేవేంద్రునికి ప్రధాన సహాయశక్తిగా నిలుస్తూ, సూర్యుని వలె ప్రచండ తేజస్సుతో వెలిగిపోయే ముఖము కలదై శచీదేవి విరాజిల్లుతున్నది.
- విశేషాలు: మునుపటి శ్లోకంలో విహారవేళ 'చంద్రముఖి'గా వర్ణించబడిన దేవి, యుద్ధవేళ దుష్టశిక్షణ కొరకు 'సూర్యతేజోముఖి'గా మారిందని కవి అద్భుత వైరుధ్యాన్ని ప్రదర్శించారు.
శ్లోకం 5:
భీతిం నిశాట సంహతేః ప్రీతిం సుపర్వణాం తతేః ।జ్యాటంకృతై ర్వితన్వతీ దేవీ శచీ విరాజతే ॥
- అన్వయము: జ్యాటంకృతైః నిశాట సంహతేః భీతిం, సుపర్వణాం తతేః ప్రీతిం వితన్వతీ దేవీ శచీ విరాజతే.
- ప్రతిపదార్థము: జ్యాటంకృతైః = తన ధనుస్సుయొక్క అల్లెత్రాడు ధ్వనులచేత, నిశాట సంహతేః = రాక్షస సమూహమునకు, భీతిం = భయమును, సుపర్వణాం తతేః = దేవతల సమూహమునకు, ప్రీతిం = సంతోషమును / ఆనందాన్ని, వితన్వతీ = విస్తరింపజేయుచున్నదై, దేవీ శచీ = శచీదేవి, విరాజతే = ప్రకాశించుచున్నది.
- తాత్పర్యము: తన ధనుష్టంకార నాదాలతో రాక్షస సైన్యంలో తీవ్ర భయాన్ని కలిగిస్తూ, దేవతా గణాలకు రక్షణాపూర్వక ఆనందాన్ని పంచుతూ ఆ శచీదేవి తేజరిల్లుతున్నది.
- విశేషాలు: ఒకే ధనుష్టంకార శబ్దం శత్రువులకు (రాక్షసులకు) మృత్యుభయాన్ని, మిత్రులకు (దేవతలకు) అభయానందాన్ని ఎలా కలిగిస్తుందో కవి చక్కగా వర్ణించారు.
శ్లోకం 6:
దేవేంద్ర శక్తి ధారిణీ శత్రు ప్రసక్తి వారిణీ |మౌనీంద్ర ముక్తి కారిణీ దేవీ శచీ గతిర్మమ ॥
- అన్వయము: దేవేంద్ర శక్తి ధారిణీ, శత్రు ప్రసక్తి వారిణీ, మౌనీంద్ర ముక్తి కారిణీ, దేవీ శచీ మమ గతిః.
- ప్రతిపదార్థము: దేవేంద్ర శక్తి ధారిణీ = ఇంద్రుని సర్వశక్తులను తనయందు ధరించినట్టిదియు / ఐంద్రీ శక్తి స్వరూపిణియు, శత్రు ప్రసక్తి = శత్రువుల ఉపద్రవములను / ప్రవర్తనను, వారిణీ = నివారించునట్టిదియు, మౌనీంద్ర = మునిశ్రేష్ఠులకు / తపస్వులకు, ముక్తి కారిణీ = మోక్షమును అనుగ్రహించునట్టిదియునైన, దేవీ శచీ = శచీమాత, మమ = నాకు, గతిః = శరణ్యము / దిక్కు.
- తాత్పర్యము: దేవేంద్రుని తేజస్సును-శక్తిని ధరించి, శత్రువుల అల్లకల్లోలాన్ని అణచివేస్తూ, మునులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించే జగన్మాత అయిన శచీదేవియే నాకు ఏకైక శరణ్యము.
- విశేషాలు: శచీదేవి కేవలం స్వర్గాధిపతి భార్య మాత్రమే కాక, సప్తమాతృకలలో ఒకటైన 'ఐంద్రీ' శక్తిగా, సాధకులకు మోక్షప్రదాయినిగా పరబ్రహ్మ మహిషిగా స్తుతించబడింది.
శ్లోకం 7:
సన్న స్వదేశ దర్శనా ద్భిన్న స్వజాతి వీక్షణాత్ |భిన్నస్య సంశ్రితావనీ దేవీ శచీ గతిర్మమ ॥
- అన్వయము: సన్నస్వదేశదర్శనాత్, భిన్నస్వజాతివీక్షణాత్, భిన్నస్య మమ సంశ్రితావనీ దేవీ శచీ గతిః.
- ప్రతిపదార్థము: సన్న = క్షీణించిన / దీనస్థితిలోనున్న, స్వదేశ = నా మాతృదేశముయొక్క, దర్శనాత్ = స్థితిని చూడడం వలన, భిన్న = ఐకమత్యం కోల్పోయి ముక్కలైన, స్వజాతి = నా స్వజాతిని / ప్రజలను, వీక్షణాత్ = తిలకించడం వలన, భిన్నస్య = హృదయం బద్దలైనట్టి / దుఃఖితుడనైన, మమ = నాకు, సంశ్రిత = తన్ను ఆశ్రయించిన భక్తులను, అవనీ = రక్షించే స్వభావము కలిగిన, దేవీ శచీ = శచీమాతయే, గతిః = శరణ్యము / దిక్కు.
- తాత్పర్యము: క్షీణదశలో ఉన్న స్వదేశాన్ని దర్శించడం వలన, సమైక్యత కోల్పోయి విడిపోయిన స్వజాతిని చూడడం వలన తీవ్రంగా కలతచెంది దుఃఖిస్తున్న నాకు, తనను శరణువేడిన వారిని కనిపెట్టి రక్షించే జగన్మాత శచీదేవియే ఏకైక దిక్కు.
- విశేషాలు: కవిలో గల తీవ్రమైన దేశభక్తి, పారతంత్ర్య/క్షీణదశలో ఉన్న భరతభూమిని, విభేదాలతో ఉన్న ప్రజలను చూసి పడిన ఆవేదన ఇందులో స్పష్టమవుతుంది. కేవలం దైవశక్తి మాత్రమే జాతిని ఉద్ధరించగలదన్న ఆర్తి వ్యక్తమైంది.
శ్లోకం 8:
సంఘే సహస్రధా కృతే దేశే నికృష్టతాం గతే |శోకాకులస్య లోకభృ ద్దేవీ శచీ గతిర్మమ ॥
- అన్వయము: సంఘే సహస్రధా కృతే, దేశే నికృష్టతాం గతే, శోకాకులస్య మమ లోకభృత్ దేవీ శచీ గతిః.
- ప్రతిపదార్థము: సంఘే = మానవ సమాజము, సహస్రధా = వేల విధాలుగా / అనేక భేదాలుగా, కృతే = చీలిపోయి ఉండగా, దేశే = మాతృదేశము, నికృష్టతాం = అధోగతిని / హీనమైన దుస్థితిని, గతే = పొందియుండగా, శోక = దుఃఖముతో, ఆకులస్య = వ్యాకులపడినట్టి / తల్లడిల్లుతున్న, మమ = నాకు, లోకభృత్ = సమస్త లోకాలను పోషించి భరించే, దేవీ శచీ = శచీదేవియే, గతిః = ఏకైక శరణ్యము.
- తాత్పర్యము: సమాజం కుల, మత, వర్గ భేదాలతో వేల ముక్కలుగా చీలిపోయి, దేశం అత్యంత హీనస్థితికి దిగజారిన వేళ దుఃఖంతో పరితపించిపోతున్న నాకు, అఖిలలోకాలను లాలించి పాలించే శచీదేవియే పరమ రక్షకి.
- విశేషాలు: సమాజ విచ్ఛిన్నతను కళ్ళారా చూసినప్పుడు కలిగే హృదయ వేదనను ఇక్కడ వ్యక్తీకరించారు. విశ్వాన్ని భరించే 'లోకభృత్' అయిన తల్లి తప్ప ఈ విపత్కర పరిస్థితుల నుండి జాతిని ఎవరూ కాపాడలేరన్న శరణాగతి కనిపిస్తుంది.
శ్లోకం 9:
సా సంవిదోఽధిదేవతా తస్యాస్స్వరః పరో వశే |సర్వం విధీయతే తయా తస్మాత్పరా మతా శచీ ॥
- అన్వయము: సా సంవిదః అధిదేవతా, తస్యాః పరో వశే స్వరః, తయా సర్వం విధీయతే, తస్మాత్ శచీ పరా మతా.
- ప్రతిపదార్థము: సా = ఆ దేవి, సంవిదః = శుద్ధ జ్ఞానమునకు / చైతన్యమునకు, అధిదేవతా = అధిష్ఠాన దేవత, పరః = శ్రేష్ఠమైన / మూల నాదమైన, స్వరః = వాక్కు/శబ్దబ్రహ్మము, తస్యాః వశే = ఆమె ఆధీనంలో ఉన్నది, తయా = ఆమె చేతనే, సర్వం = సమస్త జగత్తు, విధీయతే = సృష్టించబడి నడపబడుతున్నది, తస్మాత్ = అందువలన, శచీ = శచీమాత, పరా = సర్వోత్కృష్టమైన పరాశక్తిగా, మతా = అంగీకరింపబడినది / భావించబడుచున్నది.
- తాత్పర్యము: శచీదేవి సర్వ జ్ఞానస్వరూపిణి మరియు జ్ఞానాధిదేవత. పరమ నాదమైన ఓంకారస్వరం ఆమె అధీనంలోనే ఉంది. సకల విశ్వము ఆమె సంకల్పం మేరకే విధానం చేయబడుతున్నది. అందువల్లనే ఆమె 'పరాదేవి' (పరబ్రహ్మ మహిషి) అని కొనియాడబడుతున్నది.
- విశేషాలు: శచీదేవిని వేదాంత పరమైన శుద్ధ చైతన్యంగా (సంవిత్), నాదబ్రహ్మ స్వరూపిణిగా వర్ణించి, ఆమెను మూలప్రకృతియైన 'పరాశక్తి'తో అభేదంగా నిరూపించారు.
శ్లోకం 10:
సా యాతి సూక్ష్మమప్యలం సా భాతి సర్వవస్తుషు |సా మాతి ఖంచ నిస్తులం తస్మాత్పరా మతా శచీ ॥
- అన్వయము: సా సూక్ష్మమపి అలం యాతి, సా సర్వవస్తుషు భాతి, సా నిస్తులం ఖం చ మాతి, తస్మాత్ శచీ పరా మతా.
- ప్రతిపదార్థము: సా = ఆ దేవి, సూక్ష్మం అపి = అణువు కంటే అతి సూక్ష్మమైన స్థితిని కూడా, అలం యాతి = చక్కగా పొంది ఉంటున్నది (అంతటా వ్యాపించి ఉంది), సా = ఆమెయే, సర్వవస్తుషు = సకల చరాచర వస్తువులందును, భాతి = స్వయంప్రకాశకమై వెలుగొందుచున్నది, సా = ఆమెయే, నిస్తులం = సాటిలేని / అనంతమైన, ఖం చ = ఆకాశాన్ని కూడా, మాతి = కొలవగలదు / తనయందు ఇముడ్చుకొనగలదు, తస్మాత్ = అందుచేత, శచీ = శచీదేవి, పరా = పరమశక్తిగా, మతా = ప్రస్తుతింపబడినది.
- తాత్పర్యము: ఆమె అణువు కంటే సూక్ష్మంగా ఉంటూనే సమస్త వస్తువులలో దివ్యతేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్నది; అనంతమైన ఆకాశాన్ని సైతం పరిచ్ఛేదించి వ్యాపించి ఉంది. కనుకనే శచీదేవి 'పరాశక్తి'గా పరిగణించబడుతున్నది.
- విశేషాలు: ఉపనిషత్తులలో చెప్పబడిన "అణోరణీయాన్ మహతో మహీయాన్" (అణువు కంటే సూక్ష్మమైనది, మహత్తు కంటే గొప్పదైనది) అనే పరబ్రహ్మ లక్షణాలు శచీదేవికి ఆపాదించబడ్డాయి.
శ్లోకం 11:
సా సర్వలోక నాయికా సా సర్వగోళ పాలికా |సా సర్వదేహ చాలికా తస్మాత్పరా మతా శచీ ॥
- అన్వయము: సా సర్వలోక నాయికా, సా సర్వగోళ పాలికా, సా సర్వదేహ చాలికా, తస్మాత్ శచీ పరా మతా.
- ప్రతిపదార్థము: సా = ఆ దేవి, సర్వలోక నాయికా = సమస్త లోకాలకు ఏకైక చక్రవర్తిని / అధినాయకురాలు, సా = ఆమెయే, సర్వ గోళ = సమస్త బ్రహ్మాండ గ్రహగోళాలను, పాలికా = సంరక్షించి పాలించునట్టిది, సా = ఆమెయే, సర్వ దేహ = సమస్త ప్రాణుల శరీరాలను, చాలికా = నడిపించే అంతఃప్రేరణ / చైతన్యశక్తి, తస్మాత్ = అందువల్లనే, శచీ = శచీమాత, పరా = పరాదేవిగా, మతా = కీర్తింపబడుచున్నది.
- తాత్పర్యము: ఆమె సమస్త లోకాలకూ మహారాజ్ఞి; అఖిల బ్రహ్మాండ గ్రహగోళాలను సక్రమంగా పరిపాలించే పరిపాలకురాలు; సకల జీవుల శరీరాలను కదిలించే ప్రాణ-చైతన్యశక్తి. అందుకే శచీదేవియే 'పరాశక్తి'గా భాసిల్లుతున్నది.
- విశేషాలు: బ్రహ్మాండ వ్యాపారాలను (గ్రహగోళాలు) నియంత్రించే స్థూలశక్తి, పిండాండమును (శరీరములను) చలింపజేసే సూక్ష్మశక్తి రెండూ శచీదేవియేనని తాత్త్విక సత్యం ప్రతిపాదించబడింది.
శ్లోకం 12:
యస్యాః కృతిర్జగత్రయం యా తద్బిభర్తి లీలయా |యస్యాం ప్రయాతి తల్లయం సా విశ్వనాయికా శచీ ॥
- అన్వయము: యస్యాః కృతిః జగత్రయం, యా తత్ లీలయా బిభర్తి, యస్యాం తత్ లయం ప్రయాతి, సా శచీ విశ్వనాయికా.
- ప్రతిపదార్థము: జగత్రయం = ఈ ముల్లోకములును, యస్యాః = ఏ దేవియొక్క, కృతిః = సృష్టి / నిర్మితియో, యా = ఏ దేవి, తత్ = ఆ త్రిభువనాలను, లీలయా = కేవలం విలాసమాత్రంగా / సునాయాసంగా, బిభర్తి = భరించి పోషిస్తున్నదో, తత్ = ఆ జగత్తంతా, యస్యాం = ఏ దేవియందు, లయం ప్రయాతి = లీనమై ప్రళయాన్ని పొందుతుందో, సా శచీ = ఆ శచీదేవియే, విశ్వనాయికా = సకల విశ్వమునకు పరమేశ్వరి.
- తాత్పర్యము: ఏ జగన్మాత యొక్క సంకల్పం వల్ల ఈ ముల్లోకాలు సృష్టింపబడ్డాయో, ఎవరి లీలావిలాసం చేత అవి పోషింపబడుతున్నాయో, చివరకు సమస్తమూ ఎవరియందు లయమైపోతుందో—ఆ శచీదేవియే సమస్త విశ్వానికి అధినాయకురాలు.
- విశేషాలు: సృష్టి, స్థితి, లయ కారకమైన 'జగత్కారణత్వ' లక్షణం పరమేశ్వరి అయిన శచీదేవియందే ఉన్నదని ఈ స్తబక ముగింపు శ్లోకంలో స్పష్టం చేస్తూ ఆమెను 'విశ్వనాయిక'గా నిరూపించారు.
శ్లోకం 13:
ధర్మే పరిక్షయం గతే యా విశ్వనిర్మలం జనం |తద్రక్షణాయ జాయతే సా విశ్వనాయికా శచీ ॥
- అన్వయము: ధర్మే పరిక్షయం గతే (సతి), యా విశ్వనిర్మలం జనం, తద్రక్షణాయ జాయతే, సా శచీ విశ్వనాయికా.
- ప్రతిపదార్థము: ధర్మే = ధర్మము, పరిక్షయం గతే = క్షీణించినదై నశించిపోతున్నప్పుడు, యా = ఏ దేవియైతే, విశ్వనిర్మలం = ఎంతో పరిశుద్ధమైన అంతఃకరణం కలిగిన, జనం = సాధుజనులను / సజ్జనులను, తత్ రక్షణాయ = వారిని కాపాడడం కొరకై, జాయతే = అవతరిస్తుందో (పుట్టుకను పొందుతుందో), సా శచీ = ఆ శచీదేవియే, విశ్వనాయికా = సకల జగత్తులకు అధినాయకురాలు.
- తాత్పర్యము: ధర్మం క్షీణదశకు చేరినప్పుడు నిష్కళంకులైన సాధుసజ్జనులను రక్షించడానికి ఏ జగన్మాత అవతారమెత్తుతుందో, ఆ శచీదేవియే అఖిల విశ్వానికి పరమేశ్వరి.
- విశేషాలు: భగవద్గీతలోని "యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత..." అనే అవతార ప్రయోజన తత్త్వాన్ని కవి ఇక్కడ శచీదేవి యందు ఆపాదించి స్తుతించారు.
శ్లోకం 14:
వేధా ఋతస్య యోదితా మంత్రేణ సత్యవాదినా |బాధానివారిణీ సతాం సా విశ్వనాయికా శచీ ॥
- అన్వయము: సత్యవాదినా మంత్రేణ యా ఋతస్య వేధా ఉదితా, సతాం బాధానివారిణీ, సా శచీ విశ్వనాయికా.
- ప్రతిపదార్థము: సత్యవాదినా = సత్యమును పలికెడి, మంత్రేణ = వైదిక మంత్రముచేత, యా = ఏ దేవియైతే, ఋతస్య = అనిర్వచనీయమైన మానసిక/విశ్వ సత్యమునకు (ఋతమునకు), వేధా = సృష్టికర్త్రిగా / కారణభూతురాలిగా, ఉదితా = కీర్తింపబడినదో, సతాం = సత్పురుషులయొక్క, బాధా = సర్వ దుఃఖాలను/ఆపదలను, నివారిణీ = పోగొట్టునట్టిదియో, సా శచీ = ఆ శచీమాతయే, విశ్వనాయికా = విశ్వాధిదేవత.
- తాత్పర్యము: సత్యస్వరూపమైన వేదమంత్రాల ద్వారా ప్రకటితమయ్యే 'ఋతం' (మానసిక/విశ్వ సత్యం) అనే భావనకు సృష్టికర్తగా కీర్తింపబడుతూ, సజ్జనుల సమస్త ఆపదలను నివారించే శచీదేవియే విశ్వనాయిక.
- విశేషాలు: 'సత్యం' బాహ్యరూపమైతే, 'ఋతం' అనేది అంతరంగిక ధర్మ సూత్రం. శబ్దబ్రహ్మమైన మంత్రం ద్వారా వ్యక్తమయ్యే ఆ పరమ సత్య చైతన్యానికి మూలం శచీదేవియేనని వేదాంత రహస్యం వివరించబడింది.
శ్లోకం 15:
యజ్ఞో యయా వినీయతే యుద్ధం తథా పృథగ్విధం |తాం దేవరాజమోహినీం నారీం నుమః పురాతనీం ॥
- అన్వయము: యయా యజ్ఞః వినీయతే, తథా పృథగ్విధం యుద్ధం (వినీయతే), తాం దేవరాజమోహినీం పురాతనీం నారీం నుమః.
- ప్రతిపదార్థము: యయా = ఏ దేవిచేతనైతే, యజ్ఞః = శాంతియుతమైన యజ్ఞయాగాదులు, వినీయతే = చక్కగా నిర్వహింపబడుచున్నవో, తథా = అదేవిధంగా, పృథగ్విధం = మరియొక విధమైన / విభిన్నమైన, యుద్ధం = ధర్మయుద్ధములు నడుపబడుచున్నవో, దేవరాజ = దేవేంద్రుని సైతం, మోహినీం = ముగ్ధుణ్ణి గావించే, పురాతనీం = సనాతనురాలైన, తాం నారీం = ఆ ఆదిశక్తియైన స్త్రీమూర్తిని (శచీదేవిని), నుమః = మేము నమస్కరించి స్తుతించుచున్నాము.
- తాత్పర్యము: ఏ జగన్మాత సంకల్పం చేత లోకకల్యాణకారకమైన యజ్ఞాలు నిర్వహించబడుతున్నాయో, దుష్టశిక్షణార్థం విభిన్న ధర్మయుద్ధాలు జరుపబడుతున్నాయో, దేవేంద్రుడినే పరవశింపజేసే సౌందర్యవతియై, సనాతన శక్తిస్వరూపిణియైన ఆ శచీదేవికి మేము ప్రణమిల్లుతున్నాము.
- విశేషాలు: శాంతికి ప్రతీకలైన 'యజ్ఞాలు', ధర్మరక్షణకు ప్రతీకలైన 'యుద్ధాలు' రెండింటికీ చోదకశక్తి శచీదేవియేనని వర్ణించడం అద్భుతమైన సమన్వయం.
శ్లోకం 16:
యస్యాస్సుతో వృషాకపిర్దేవో సతాం ప్రశాసితా |తాం సర్వదా సువాసినీం నారీం నుమః పురాతనీం ॥
- అన్వయము: సతాం ప్రశాసితా దేవః వృషాకపిః యస్యాః సుతః, తాం సర్వదా సువాసినీం పురాతనీం నారీం నుమః.
- ప్రతిపదార్థము: సతాం = సత్పురుషులకు, ప్రశాసితా = చక్కని రక్షకుడై ధర్మాన్ని శాసించువాడును, దేవః = దివ్యరూపుడైన, వృషాకపిః = వృషాకపి అనే దేవుడు (విష్ణు/ఇంద్ర రూప విశేషము), యస్యాః = ఏ దేవికి, సుతః = కుమారుడో, సర్వదా = ఎల్లప్పుడూ, సువాసినీం = నిత్య సుమంగళియై సర్వవ్యాపకత్వంతో శోభిల్లునట్టి, పురాతనీం = అనాదియైన, తాం నారీం = ఆ జగజ్జననిని, నుమః = స్తుతిస్తున్నాము.
- తాత్పర్యము: సజ్జనులను రక్షించి పరిపాలించే వృషాకపి అనే దైవం ఎవరికి కుమారుడో, ఎల్లప్పుడూ నిత్య మంగళరూపిణియై, సనాతనమైన పరమశక్తిగా వెలుగొందే ఆ శచీదేవిని మేము భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాము.
- విశేషాలు: ఋగ్వేద ప్రసిద్ధమైన 'వృషాకపి' సూక్తాన్ని స్మరింపజేస్తూ, ఇంద్రాణీదేవిని జగద్రక్షకునికి తల్లిగా, నిత్య మంగళప్రదాయినియైన సువాసినిగా కీర్తించారు.
శ్లోకం 17:
యస్యాస్సమా నితంబినీ కాచిన్న విష్టపత్రయే |తాం నిత్యచారుయౌవనాం నారీం నుమః పురాతనీం ॥
- అన్వయము: విష్టపత్రయే యస్యాః సమా కాచిత్ నితంబినీ న (అస్తి), తాం నిత్యచారుయౌవనాం పురాతనీం నారీం నుమః.
- ప్రతిపదార్థము: విష్టపత్రయే = ఈ ముల్లోకాలయందును, యస్యాః = ఏ దేవికి, సమా = సాటిరాగల, నితంబినీ = సౌందర్యవతియైన స్త్రీ, కాచిత్ న = ఎవ్వరూ లేరో, నిత్య = ఎల్లప్పుడూ, చారు = అత్యంత మనోహరమైన, యౌవనాం = తరగని యౌవనము కలిగినట్టి, పురాతనీం = సనాతనురాలైన, తాం నారీం = ఆ పరాశక్తిని, నుమః = నమస్కరిస్తున్నాము.
- తాత్పర్యము: త్రిలోకాలలో సౌందర్యమునందు ఏ దేవికి సాటిరాగల స్త్రీ మరొకరు లేరో, కాలాతీతమై ఎల్లప్పుడూ నిత్య సుందర యౌవనంతో విరాజిల్లే అనాది శక్తియైన ఆ శచీదేవికి మేము ప్రణమిల్లుతున్నాము.
- విశేషాలు: 'పురాతనీ' (అనాదియైన సనాతన శక్తి) అయి ఉండి కూడా 'నిత్యచారుయౌవనా' (ఎప్పటికీ తరగని దివ్య సౌందర్యవతి) కావడం దేవియొక్క దివ్యత్వానికి తార్కాణం.
శ్లోకం 18:
యచ్చారుతా న దృశ్యతే మందారపల్లవేష్వపి |తత్సుందరాచ్చ సుందరం శచ్యాః పదాంబుజం శ్రయే ॥
- అన్వయము: యచ్చారుతా మందారపల్లవేషు అపి న దృశ్యతే, తత్ సుందరాత్ చ సుందరం శచ్యాః పదాంబుజం శ్రయే.
- ప్రతిపదార్థము: యత్ = ఏ పాదములయొక్క, చారుతా = కోమలమైన సౌందర్యము, మందార పల్లవేషు అపి = దేవతా వృక్షమైన మందారపు లేత చిగుళ్ళయందు కూడా, న దృశ్యతే = కానరాదో, సుందరాత్ చ = సుందరమైన సమస్త వస్తువులకంటే, సుందరం = అత్యంత సుందరమైన, తత్ = అటువంటి, శచ్యాః = శచీదేవియొక్క, పదాంబుజం = పాదపద్మములను, శ్రయే = నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను / శరణువేడుతున్నాను.
- తాత్పర్యము: కల్పవృక్షపు లేత చిగుళ్ళలో కూడా కానరాని అమితమైన సౌకుమార్యము, శోభ ఏ పాదములలో ఉన్నాయో—అన్ని సుందర వస్తువులకంటే సుందరతరమైన ఆ శచీదేవి పాదపద్మాలను నేను శరణు వేడుతున్నాను.
- విశేషాలు: దేవతా వృక్షాలైన మందారాల చిగుళ్ళు అత్యంత కోమలమైనవి. దేవి పాదాలు వాటికంటే కూడా ఎంతో మృదువైనవని కవి పాదసౌకుమార్యాన్ని అత్యద్భుతంగా ఉపమించారు.
శ్లోకం 19:
యస్య ప్రభా న విద్యతే మాణిక్యతల్లజేష్వపి |తద్భాసురాచ్చ భాసురం శచ్యాః పదాంబుజం శ్రయే ॥
- అన్వయము: యస్య ప్రభా మాణిక్యతల్లజేషు అపి న విద్యతే, తత్ భాసురాత్ చ భాసురం శచ్యాః పదాంబుజం శ్రయే.
- ప్రతిపదార్థము: యస్య = ఏ పాదములయొక్క, ప్రభా = దివ్యమైన కాంతి, మాణిక్య తల్లజేషు అపి = శ్రేష్ఠమైన కెంపులు/మాణిక్యాల యందు కూడా, న విద్యతే = ఉండదో, భాసురాత్ చ = ప్రకాశించే సమస్త తేజస్సులకంటే, భాసురం = అత్యంత తేజోవంతమైన, తత్ = అటువంటి, శచ్యాః = శచీమాతయొక్క, పదాంబుజం = పాదపద్మములను, శ్రయే = ఆశ్రయిస్తున్నాను.
- తాత్పర్యము: ఉత్తమ జాతి మాణిక్యాల కాంతులు సైతం ఏ పాదాల కాంతికి సాటిరావో, ప్రకాశించే సమస్త దివ్య వస్తువులకంటే మిన్నగా వెలుగొందే శచీదేవి పాదపద్మాలను నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
- విశేషాలు: రత్నరాజాలైన మాణిక్యాల ప్రభను మించిన స్వయంప్రకాశక దివ్యజ్యోతి శచీదేవి చరణములని స్తుతించబడింది.
శ్లోకం 20:
న స్యాద్దమైస్తిరస్కృతో యచ్చింతకో నరః కృతీ |తత్పావనాచ్చ పావనం శచ్యాః పదాంబుజం శ్రయే ॥
- అన్వయము: యచ్చింతకః కృతీ నరః దమైః తిరస్కృతః న స్యాత్, తత్ పావనాత్ చ పావనం శచ్యాః పదాంబుజం శ్రయే.
- ప్రతిపదార్థము: యత్ చింతకః = ఏ పాదములను ధ్యానించే, కృతీ నరః = ధన్యుడైన పుణ్యపురుషుడు, దమైః = పాపములచేత/యమదండనలచేత, తిరస్కృతః = అవమానింపబడడో / పరాభవింపబడడో (బాధింపబడడో), పావనాత్ చ = పరమ పవిత్రమైన సమస్త వస్తువులకంటే, పావనం = అత్యంత పవిత్రమైన, తత్ = అటువంటి, శచ్యాః = శచీదేవియొక్క, పదాంబుజం = పాదపద్మములను, శ్రయే = శరణుజొచ్చుచున్నాను.
- తాత్పర్యము: ఏ పాదములను నిరంతరం స్మరించే మానవుడు ధన్యుడై పాపపీడలకు, యమదండనలకు గురికాకుండా విముక్తుడవుతాడో, సమస్త పవిత్ర తీర్థాలకంటే అత్యంత పావనమైన ఆ శచీదేవి పాదపద్మాలను నేను శరణు వేడుతున్నాను.
- విశేషాలు: శచీదేవి పాదస్మరణ సర్వపాపహరణమని, సాధకునికి ముక్తిప్రదమని ఈ శ్లోకంలో పావనత్వ లక్షణాన్ని ఉటంకిస్తూ ఫలశ్రుతిగా వివరించారు.
శ్లోకం 21:
రాజన్నఖేందుభానుభి స్సర్వం తమో విధున్వతే ।బృందారకేంద్రసుందరీ పాదాంబుజాయ మంగళం ॥
- అన్వయము: రాజత్ నఖేందు భానుభిః సర్వం తమః విధున్వతే బృందారకేంద్ర సుందరీ పాదాంబుజాయ మంగళం.
- ప్రతిపదార్థము: రాజత్ = ప్రకాశిస్తున్న, నఖ = కాలిగోళ్లనెడి, ఇందు = చంద్రులయొక్క, భానుభిః = కిరణాల చేత, సర్వం = సమస్తమైన, తమః = అజ్ఞానాంధకారాన్ని / చీకట్లను, విధున్వతే = పారద్రోలేటి, బృందారకేంద్ర = దేవరాజైన ఇంద్రునియొక్క, సుందరీ = సుందర భార్యయైన శచీదేవి, పాదాంబుజాయ = పాదపద్మములకు, మంగళం = శుభమగుగాక / మంగళమగుగాక.
- తాత్పర్యము: వెలుగులీనే కాలిగోళ్లనెడి చంద్రబింబాల కిరణాలతో సమస్త అజ్ఞాన చీకట్లను పారద్రోలే దేవేంద్రుని దేవేరియైన శచీదేవి పాదపద్మములకు నిత్య మంగళం కలుగుగాక!
- విశేషాలు: కాలిగోళ్లను చంద్రులతోను, వాటి కాంతులను చంద్రకిరణాలతోను పోలుస్తూ అవి భక్తుల అజ్ఞానమనే చీకటిని పోగొడతాయని వర్ణించడం కవిత్వ చమత్కారం.
శ్లోకం 22:
గీర్వాణమౌళిరత్నభా సంక్షాళితాయ దీప్యతే |స్వర్గాధినాథభామినీ పాదాంబుజాయ మంగళం ॥
- అన్వయము: గీర్వాణ మౌళి రత్న భా సంక్షాళితాయ దీప్యతే స్వర్గాధినాథ భామినీ పాదాంబుజాయ మంగళం.
- ప్రతిపదార్థము: గీర్వాణ = దేవతలయొక్క, మౌళి = కిరీటాలందలి, రత్న = మణిమాణిక్యాల, భా = కాంతులచేత, సంక్షాళితాయ = కడగబడినదై, దీప్యతే = దేదీప్యమానంగా వెలుగొందుతున్న, స్వర్గాధినాథ = స్వర్గాధిపతియైన ఇంద్రుని, భామినీ = ఇల్లాలైన శచీదేవియొక్క, పాదాంబుజాయ = పాదపద్మములకు, మంగళం = మంగళము కలుగుగాక.
- తాత్పర్యము: నమస్కరించే దేవతల కిరీటాల్లోని రత్నకాంతులనే జలధారలతో కడగబడి మరింతగా ప్రకాశిస్తున్న స్వర్గాధిపతి ఇంద్రుని దేవేరి శచీదేవి పాదపద్మాలకు శుభమంగళములు అగుగాక!
- విశేషాలు: దేవతలందరూ శిరస్సు వంచి నమస్కరిస్తుండగా వారి కిరీట రత్నప్రభలు అమ్మవారి పాదాలను అభిషేకిస్తున్నట్లుగా ఉన్న రూపక వర్ణన అత్యద్భుతం.
శ్లోకం 23:
బాలార్కబింబరోచిషే యోగీంద్రహృద్గుహాజుషే |పాకారిజీవితేశ్వరీ పాదాంబుజాయ మంగళం ॥
- అన్వయము: బాలార్క బింబ రోచిషే యోగీంద్ర హృద్గుహాజుషే పాకారి జీవితేశ్వరీ పాదాంబుజాయ మంగళం.
- ప్రతిపదార్థము: బాలార్క = ఉదయ సూర్యునియొక్క, బింబ = మండలమువంటి, రోచిషే = ఎర్రనైన దివ్యకాంతులు కలిగినట్టియు, యోగీంద్ర = యోగిశ్రేష్ఠులయొక్క, హృద్గుహా = హృదయమనే గుహలందు, జుషే = నివసించేటి / విహరించేటి, పాకారి = పాకాసుర వైరియైన ఇంద్రుని, జీవితేశ్వరీ = ప్రాణేశ్వరియైన శచీదేవి, పాదాంబుజాయ = పాదపద్మములకు, మంగళం = మంగళమగుగాక.
- తాత్పర్యము: ఉదయభానుని బింబం వలె అరుణారుణ కాంతులతో వెలుగుతూ, మహాయోగుల హృదయ గుహలలో నివసించే ఇంద్రాణీదేవి పాదపద్మములకు సదా మంగళము కలుగుగాక!
- విశేషాలు: అమ్మవారి పాదాలు స్థూలంగా అరుణ కాంతితో ప్రకాశిస్తూనే, సూక్ష్మంగా యోగుల అంతర్ముఖ సాధనలో దర్శనమిచ్చే దివ్యజ్యోతి స్వరూపాలని ఇక్కడ స్పష్టం చేయబడింది.
శ్లోకం 24:
ఆత్మీయదేశరక్షణే శక్తం కరోతు సర్వథా |పాపద్విషాం ప్రియంకరీ వాసిష్ఠమింద్రసుందరీ ॥
- అన్వయము: పాపద్విషాం ప్రియంకరీ ఇంద్రసుందరీ వాసిష్ఠం ఆత్మీయదేశరక్షణే సర్వథా శక్తం కరోతు.
- ప్రతిపదార్థము: పాపద్విషాం = పాపములను ద్వేషించే సజ్జనులకు / పుణ్యాత్ములకు, ప్రియంకరీ = మేలును/ఆనందాన్ని చేకూర్చే, ఇంద్ర సుందరీ = ఇంద్రాణీదేవి, వాసిష్ఠం = వసిష్ఠ వంశీయుడైన గణపతిమునిని, ఆత్మీయ దేశ = తనదైన మాతృభూమి (భారతదేశం) యొక్క, రక్షణే = సంరక్షణయందు, సర్వథా = అన్ని విధాలా, శక్తం = సమర్థునిగా, కరోతు = చేయుగాక.
- తాత్పర్యము: పాపవిదూరులైన సత్పురుషులకు ప్రియాన్ని సమకూర్చే ఓ ఇంద్రాణీదేవీ! స్వదేశమైన భారతదేశాన్ని రక్షించే మహత్కార్యంలో ఈ వాసిష్ఠుడనైన నన్ను (గణపతిమునిని) అన్ని విధాలా శక్తిమంతునిగా అనుగ్రహించు.
- విశేషాలు: ఆధ్యాత్మిక తపస్సుతో పాటు దేశోద్ధరణకు కావలసిన ఆత్మబలాన్ని, సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదించమని వాసిష్ఠ గణపతి ముని అమ్మవారిని దేశభక్తితో ప్రార్థిస్తున్నారు.
శ్లోకం 25:
వాసిష్ఠవాక్ప్రదీప్తిభి ర్నారాచికాభి రీశ్వరీ |గీర్వాణచక్రవర్తిన స్సమ్మోదమేతు సుందరీ ॥
- అన్వయము: గీర్వాణచక్రవర్తినః సుందరీ ఈశ్వరీ వాసిష్ఠవాక్ప్రదీప్తిభిః నారాచికాభిః సమ్మోదం ఏతు.
- ప్రతిపదార్థము: గీర్వాణ చక్రవర్తినః = దేవతల చక్రవర్తియైన ఇంద్రునియొక్క, సుందరీ = దివ్య సౌందర్యవతియు, ఈశ్వరీ = పరమేశ్వరియునైన శచీదేవి, వాసిష్ఠ = వాసిష్ఠుడైన గణపతిముని యొక్క, వాక్ = స్తోత్ర వాక్కులచే, ప్రదీప్తిభిః = తేజరిల్లుతున్నట్టి, నారాచికాభిః = బాణముల వంటి తీక్షణమైన నారాచికా ఛందస్సులోని స్తుతుల చేత, సమ్మోదం = పరిపూర్ణ ఆనందాన్ని / సంతుష్టిని, ఏతు = పొందుగాక.
- తాత్పర్యము: దేవతల ప్రభువైన ఇంద్రుని పట్టపురాణి, సర్వేశ్వరియైన శచీమాత వాసిష్ఠ గణపతిముని వాగమృతంతో భాసిల్లే ఈ నారాచికా వృత్త శ్లోకాలచే మిక్కిలి సంతసించుగాక!
- విశేషాలు: బాణం వంటి వాడియైన 'నారాచికా' ఛందోరీతిలో రచింపబడిన ఈ స్తోత్రం దేవి అనుగ్రహాన్ని శీఘ్రంగా చేకూర్చుతుందని ఫలశ్రుతిగా ఈ స్తబకం ముగిసింది.
(ఇక్కడితో ఇంద్రాణీ సప్తశతిలోని మూడవదైన అనుష్టుభ శతకము మరియు అందులోని నాల్గవదైన నారాచికా స్తబకము సంపూర్ణము)
No comments:
Post a Comment