Monday, August 24, 2026

5.2 మనోరమా స్తబకము



శ్రీ ఇంద్రాణీ సప్తశతి — 5.2 మనోరమా స్తబకము

శ్లోకము 1

హసిత మాతతాయి పాతక ప్రమథన ప్రసిద్ధ విక్రమం ।

అమరభూమి పాల యోషితో మమ కరోతు భూరిమంగళం ॥
అన్వయము: అమరభూమి పాల యోషితః ఆతతాయి పాతక ప్రమథన ప్రసిద్ధ విక్రమం హసితం మమ భూరి మంగళం కరోతు.

ప్రతిపదార్థము: అమరభూమి పాల = దేవలోకాధిపతియైన ఇంద్రుని యొక్క; యోషితః = ధర్మపత్ని అయిన ఇంద్రాణీదేవి యొక్క; ఆతతాయి = దుర్మార్గుల, శత్రువుల; పాతక = పాపాలను/దుష్కృత్యాలను; ప్రమథన = నాశనము చేయుటయందు; ప్రసిద్ధ = ప్రసిద్ధిచెందిన; విక్రమం = పరాక్రమము గల; హసితం = మందహాసము (చిరునవ్వు); మమ = నాకు; భూరి = అత్యధికమైన; మంగళం = శుభములను; కరోతు = కలిగించుగాక!

తాత్పర్యము: దేవరాజైన ఇంద్రుని దేవి ఇంద్రాణి చిరునవ్వు దుర్మార్గుల పాపాలను నిర్మూలించడంలో తిరుగులేని పరాక్రమం కలది. అటువంటి ఆమె దివ్య మందహాసం నాకు సమస్త శుభాలను అనుగ్రహించుగాక.

విశేషాలు: అమ్మవారి కేవల మందహాసమే దుష్టులను సంహరించేంత అద్భుత శక్తివంతమైనదని, ఆ దయానిధే భక్తులకు అనంత శుభాలను ఇస్తుందని ఇక్కడ స్తుతించబడింది.

శ్లోకము 2

కరుణయా ప్రచోదితా క్రియా ర్భరతభూమి మక్షయశ్రియం ।

చరణ కంజరాజ దిందిరా సురనరేశ్వరస్య సుందరీ ॥
అన్వయము: చరణ కంజ రాజత్ ఇందిరా సురనరేశ్వరస్య సుందరీ కరుణయా ప్రచోదితా క్రియాః భరతభూమిం అక్షయశ్రియం (కరోతు).

ప్రతిపదార్థము: చరణ కంజ = పాదపద్మములందు; రాజత్ = ప్రకాశించుచున్న; ఇందిరా = లక్ష్మీదేవి కలిగినట్టి; సురనరేశ్వరస్య = దేవతల రాజైన ఇంద్రుని యొక్క; సుందరీ = సుందరియైన ఇంద్రాణీదేవి; కరుణయా = తన దయతో; ప్రచోదితా = ప్రేరేపింపబడిన; క్రియాః = సత్కర్మలు; భరతభూమిం = ఈ భారతదేశాన్ని; అక్షయశ్రియం = నశించని శాశ్వత సంపద గలదానిగా (చేయుగాక).

తాత్పర్యము: ఎవరి పాదపద్మాలలో లక్ష్మీదేవి ఎల్లప్పుడూ సేవిస్తూ ప్రకాశిస్తుందో, అటువంటి ఇంద్రాణీదేవి కరుణాకటాక్షాల వల్ల ప్రేరణ పొందిన కార్యాచరణ ద్వారా ఈ భారతభూమి అక్షయమైన సంపదలతో విలసిల్లుగాక.

విశేషాలు: ఇంద్రాణి చరణాలలోనే శ్రీసంపదలు కొలువై ఉంటాయి. ఆమె అనుగ్రహంతో జరిగే సత్కార్యాలే దేశాన్ని అభ్యుదయ పథంలో నడిపిస్తాయని భావన.

శ్లోకము 3

న భవనం న వా జగత్ పృథక్ నివసనాయ తే సురార్చితే ।

యదఖిలాని విష్టపాని తే వపుషి సర్వమందిరాణి చ ॥
అన్వయము: సురార్చితే! తే నివసనాయ భవనం న, పృథక్ జగత్ వా న; యత్ తే వపుషి అఖిలాని విష్టపాని చ సర్వమందిరాణి.

ప్రతిపదార్థము: సురార్చితే = దేవతలచే పూజింపబడే ఓ దేవీ!; తే = నీవు; నివసనాయ = నివసించడానికి; భవనం = ప్రత్యేకమైన ఇల్లు; న = లేదు; పృథక్ = వేరైన; జగత్ వా = లోకము గానీ; న = లేదు; యత్ = ఏలయనగా; తే = నీ యొక్క; వపుషి = శరీరమునందే; అఖిలాని = సమస్తమైన; విష్టపాని = లోకములు; సర్వమందిరాణి చ = సమస్త గృహములుగా ఉన్నవి.

తాత్పర్యము: దేవపూజితవైన ఓ అమ్మా! నీవు నివసించడానికి ప్రత్యేకమైన ఇల్లంటూ ఏదీ లేదు; అలాగే వేరొక జగత్తు కూడా లేదు. ఎందుకంటే సమస్త విశ్వమూ నీ శరీరమే అయినప్పుడు, అందలి లోకాలన్నీ నీకు మందిరాలుగా మారిపోతున్నాయి.

విశేషాలు: పరమేశ్వరి విశ్వరూపిణి. సమస్త బ్రహ్మాండాలు ఆమె శరీరంలో అంతర్భాగాలే కాబట్టి ఆమెకు ప్రత్యేక నివాసమంటూ వేరే ఏదీ ఉండదు.

శ్లోకము 4

మతి దవిష్ఠసీమ భాసురం తవ శరీరమేవ పుష్కరం ।

పరమ పూరుషస్య వల్లభే భువనమేక ముచ్యతే బుధైః ॥
అన్వయము: పరమ పూరుషస్య వల్లభే! మతి దవిష్ఠసీమ భాసురం తవ పుష్కరం శరీరమేవ బుధైః ఏకం భువనం ఉచ్యతే.

ప్రతిపదార్థము: పరమ పూరుషస్య = పరమపురుషుడైన పరమాత్మకు; వల్లభే = ప్రియమైన ఓ దేవీ!; మతి = మానవ బుద్ధికి; దవిష్ఠసీమ = అత్యంత దూరమైన సీమలందు; భాసురం = ప్రకాశించే; తవ = నీ యొక్క; పుష్కరం = ఆకాశ రూపమైన; శరీరమేవ = శరీరమే; బుధైః = విద్వాంసులచే; ఏకం = ఒకే ఒక్క; భువనం = లోకముగా; ఉచ్యతే = చెప్పబడుచున్నది.

తాత్పర్యము: పరమపురుషుని ప్రియసఖీ! ప్రాకృత బుద్ధికి అందని పరమ స్థానంలో ప్రకాశించే ఆకాశరూపమైన నీ దివ్యశరీరమే జ్ఞానులచేత సమగ్రమైన ఏకైక భువనముగా కీర్తించబడుతోంది.

విశేషాలు: ఇక్కడ 'పుష్కరం' అనగా పరమాకాశం (చిదాకాశం). ఇది స్థూల బుద్ధికి అందదు. జ్ఞానులు ఈ అనంత చైతన్యాకాశాన్నే అసలైన జగత్తుగా గుర్తిస్తారు.

శ్లోకము 5

తరణయస్సుధాంశవ స్తథా సహభువా గ్రహా స్సహస్రశః ।

అయి జగంతి విస్తృతాని తే వపుషి పుష్కరే జగత్యజే ॥
అన్వయము: అయి జగత్యజే! తరణయః సుధాంశవః తథా భువా సహ సహస్రశః గ్రహాః విస్తృతాని జగంతి తే పుష్కరే వపుషి (సంతి).

ప్రతిపదార్థము: అయి = ఓ తల్లీ!; జగత్యజే = విశ్వమునకు ఈశ్వరివైనదానా!; తరణయః = సూర్యులు; సుధాంశవః = చంద్రులు; తథా = అలాగే; భువా సహ = భూమితో కూడిన; సహస్రశః = వేలకొలది; గ్రహాః = గ్రహములు; విస్తృతాని = విస్తరించియున్న; జగంతి = లోకములు; తే = నీ యొక్క; పుష్కరే = ఆకాశమనెడు; వపుషి = శరీరమునందు (ఉన్నవి).

తాత్పర్యము: ఓ జగన్మాతా! చిదాకాశ స్వరూపమైన నీ శరీరంలోనే అనేక సూర్యులు, చంద్రులు, భూమితో పాటు వేలాది గ్రహాలు, విస్తారమైన సమస్త లోకాలు నెలకొని ఉన్నాయి.

విశేషాలు: విశ్వంలోని కోట్లాది నక్షత్ర మండలాలు, గ్రహరాశులు ఆ జగజ్జనని యొక్క అనంతమైన పరాకాశ శరీరంలో కేవలం ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే.

శ్లోకము 6

బహుభి రుష్ట భానుభిర్ధృతాత్ బహుభిరిందుభి ర్వశీ కృతాత్ ।

వియతి లోకజాలధాత్రి తే శతగుణం బలం ప్రశిష్యతే ॥
అన్వయము: లోకజాలధాత్రి! వియతి బహుభిః ఉష్టభానుభిః ధృతాత్ బహుభిః ఇందుభిః వశీకృతాత్ తే బలం శతగుణం ప్రశిష్యతే.

ప్రతిపదార్థము: లోకజాలధాత్రి = సమస్త లోకసమూహాలను ధరించిన ఓ అమ్మా!; వియతి = ఆకాశమునందు; బహుభిః = అనేకమంది; ఉష్టభానుభిః = సూర్యులచే; ధృతాత్ = ధరింపబడిన శక్తి కంటెను; బహుభిః = అనేకమంది; ఇందుభిః = చంద్రులచే; వశీకృతాత్ = చేయబడిన వశీకరణ శక్తి కంటెను; తే = నీ యొక్క; బలం = సామర్థ్యము; శతగుణం = నూరురెట్లు; ప్రశిష్యతే = శ్రేష్ఠమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందుచున్నది.

తాత్పర్యము: సర్వలోకాలను భరించే ఓ దేవీ! ఆకాశంలో ఉండే ఎందరో సూర్యుల తేజోబలం కన్నా, ఎందరో చంద్రుల వశీకరణ/ఆకర్షణ శక్తి కన్నా నీ దివ్యశక్తి నూరురెట్లు మిన్నయైనది.

విశేషాలు: సూర్యుడి ప్రతాపం, చంద్రుడి ఆహ్లాదకర శక్తులు రెండూ ఆ దేవి నుంచే ఉత్పన్నమైనవి. కావున ఆమె మహత్తర శక్తి వాటికన్నా అనంత రెట్లు గొప్పది.

శ్లోకము 7

న విభు రేకకస్య భాస్వతో విభవమేవ నా ప్రభాషితుం ।

కిముత తే దధాసి యోదరే ద్యుతిమతాం శతాని తాదృశాం ॥
అన్వయము: నా ఏకకస్య భాస్వతః విభవం ఏవ ప్రభాషితుం న విభుః; తాదృశాం ద్యుతిమతాం శతాని యః ఉదరే దధాసి తే (విభవం ప్రభాషితుం) కిముత!

ప్రతిపదార్థము: నా = మానవుడు; ఏకకస్య = ఒక్కడైన; భాస్వతః = సూర్యుని యొక్క; విభవం ఏవ = వైభవాన్ని మాత్రమే; ప్రభాషితుం = వర్ణించుటకు; న విభుః = సమర్థుడు కాడు; తాదృశాం = అటువంటి; ద్యుతిమతాం = తేజోవంతులైన సూర్యులను; శతాని = వందలకొలదిగా; యః = ఏ నీవైతే; ఉదరే = నీ గర్భమునందు; దధాసి = ధరించియున్నావో; తే = అటువంటి నీ వైభవమును (వర్ణించుట); కిముత = ఇంక చెప్పనేల!

తాత్పర్యము: మానవుడు కేవలం ఒక్క సూర్యుని వైభవాన్ని, ప్రతాపాన్ని వర్ణించడానికే శక్తి చాలక అశక్తుడవుతాడు. అటువంటిది తన గర్భంలో వందలకొద్దీ సూర్యులను ధరించి ఉన్న నీ అపరిమిత వైభవాన్ని ఆ నరుడు ఎలా వర్ణించగలడు? వర్ణించలేడు.

విశేషాలు: జగన్మాత అనంత దివ్యశక్తిని, ఆమె విరాట్ స్వరూపాన్ని మానవమాత్రుల వాక్కులతో వర్ణించడం అసాధ్యమని కవి పరమ వినమ్రంగా వ్యక్తీకరించారు.




శ్లోకము 8

ఇహ విహాయసా శరీరిణీ మతి సమీపవాసినీ మపి ।

న ఖలు కోపి లోకితుం ప్రభు ర్భగవతీం పరా మయుక్తధీః ॥
అన్వయము: ఇహ విహాయసా శరీరిణీం అతిసమీపవాసినీం అపి పరాం భగవతీం అయుక్తధీః కః అపి లోకితుం న ప్రభుః ఖలు.

ప్రతిపదార్థము: ఇహ = ఈ లోకమునందు; విహాయసా = ఆకాశము చేతనే; శరీరిణీం = శరీరము కలదానవును; అతిసమీపవాసినీం అపి = అందరికీ అత్యంత సమీపముగా నివసించుచున్నదానవైనను; పరాం = పరాశక్తివైన; భగవతీం = పూజ్యురాలవైన నిన్ను; అయుక్తధీః = స్థిరబుద్ధి / ఏకాగ్రత లేని (చపలబుద్ధి గల); కః అపి = ఏ మానవుడును; లోకితుం = దర్శించుటకు / తెలిసికొనుటకు; న ప్రభుః ఖలు = సమర్థుడు కాడు గదా!

తాత్పర్యము: సమస్త విశ్వమునందు ఆకాశాన్నే దివ్య శరీరముగా ధరించి, అందరికీ అత్యంత సమీపముగా అంతటా వ్యాపించి ఉన్నప్పటికీ, పరాదేవివైన నిన్ను ఏకాగ్రత, పరిశుద్ధ బుద్ధి లేని ప్రాకృత మానవులు ఎవరూ దర్శించలేరు.

విశేషాలు: అమ్మవారు ఆకాశమంత వ్యాపకమై, మనకు అత్యంత చేరువులోనే అంతర్యామిగా ఉన్నప్పటికీ, అంతఃకరణ శుద్ధి లేని చపలబుద్ధులకు ఆమె దివ్యస్వరూపం గోచరించదు.

శ్లోకము 9

తదిద ముచ్యతే జనో జగ ద్వపు రమేయ మాదిదేవి తే ।

జనయతే యతో ఖిలం దృశో ర్విషయభూత మేత దాతతం ॥
అన్వయము: ఆదిదేవి! తే తత్ ఇదం అమేయం వపుః జనో జగత్ ఉచ్యతే; యతః ఏతత్ ఆతతం దృశోః విషయభూతం అఖిలం జనయతే.

ప్రతిపదార్థము: ఆదిదేవి = సమస్తమునకు మూలమైన ఓ ఆదిదేవీ!; తే = నీ యొక్క; తత్ ఇదం = ఆ విధమైనటువంటి; అమేయం = పరిమితి లేని (అప్రమేయమైన); వపుః = ఆకాశ శరీరము; జనోజగత్ = 'జనోలోకము' అని; ఉచ్యతే = చెప్పబడుచున్నది; యతః = ఎందుకనగా; ఏతత్ = ఈ; ఆతతం = సర్వత్రా వ్యాపించినట్టి; దృశోః విషయభూతం = కంటికి కనిపించే; అఖిలం = సమస్త ప్రపంచమును; జనయతే = నీ శరీరమే కనుచున్నది/సృష్టించుచున్నది.

తాత్పర్యము: ఓ ఆదిదేవీ! సర్వవ్యాపకమై, మన కంటికి గోచరించే ఈ సమస్త జగత్తునూ నీ చిదాకాశ శరీరమే ప్రసవిస్తూ ఉండటం వలన, కొలవశక్యముకాని నీ ఆ దివ్య శరీరాన్నే జ్ఞానులు 'జనోలోకము' అని పిలుస్తున్నారు.

విశేషాలు: జగన్మాత మాతృత్వ ధర్మమే సర్వ సృష్టికి మూలం. ఆ దేవి నుంచే జగత్తు పుడుతోంది (జననం పొందుతోంది) కాబట్టి ఆమె విశ్వశరీరం 'జనోలోకం'గా కీర్తింపబడింది.

శ్లోకము 10

బహుళ తారకా గణై ర్యుతం కిమపి ఖం తవేహ వర్ష్మణి ।

శచి విభజ్య భాషయైకయా సుకవయో మహోజగ ద్విదుః ॥
అన్వయము: శచి! ఇహ తవ వర్ష్మణి బహుళ తారకాగణైః యుతం కిమపి ఖం ఏకయా భాషయా విభజ్య సుకవయః మహోజగత్ విదుః.

ప్రతిపదార్థము: శచి = ఓ ఇంద్రాణీదేవీ!; ఇహ = ఇక్కడ; తవ = నీ యొక్క; వర్ష్మణి = శరీరమునందు; బహుళ = అనేకమైన; తారకాగణైః = నక్షత్ర సమూహాలతో; యుతం = కూడుకొనియున్న; కిమపి = ఒకానొక విశిష్టమైన; ఖం = ఆకాశమును; ఏకయా భాషయా = ఒక ప్రత్యేక సంకేత పరిభాషతో; విభజ్య = వేరుచేసి (గుర్తించి); సుకవయః = ఉత్తమ జ్ఞానులైన కవులు; మహోజగత్ = 'మహర్లోకము'గా; విదుః = తెలుసుకొనుచున్నారు.

తాత్పర్యము: ఓ శచీదేవీ! అనంతమైన నీ విశ్వశరీరంలో అసంఖ్యాకమైన నక్షత్రగణాలతో నిండి ఉన్న ఒకానొక దివ్యాకాశ భాగాన్ని విజ్ఞులైన కవులు ఒక ప్రత్యేక పరిభాషలో 'మహర్లోకము' అని అభివర్ణిస్తున్నారు.

విశేషాలు: జనోలోకపు మహా వైభవం నుంచి నక్షత్రమండల తేజస్సుతో విలసిల్లే ఆకాశ భాగాన్ని సూక్ష్మదృష్టితో విడమరచి 'మహర్లోకం'గా పిలిచారు.

శ్లోకము 11

ఇద మినేందు భూమిలక్షణై ర్దినకరై స్సుధాకరై ర్గ్రహైః ।

బహుజగద్భి రన్వితం మహోజగ దశేషధాత్రి నైకకం ॥
అన్వయము: అశేషధాత్రి! ఇన ఇందు భూమి లక్షణైః దినకరైః సుధాకరైః గ్రహైః బహు జగద్భిః అన్వితం ఇదం మహోజగత్ న ఏకకం.

ప్రతిపదార్థము: అశేషధాత్రి = సమస్త లోకాలను ధరించి పోషించే ఓ జననీ!; ఇన = సూర్యుడు (తేజస్సు); ఇందు = చంద్రుడు (జల/ఆహ్లాద తత్త్వము); భూమి = పృథ్వీ (స్థూల/అన్న తత్త్వము); లక్షణైః = ఈ లక్షణములతో కూడిన; దినకరైః = సూర్కావ్యగతమైన శ్లోకాల పాఠాన్ని, అన్వయాన్ని స్పష్టంగా పరిశీలించి పరిష్కరించిన రూపం క్రింద ఇవ్వబడింది:



8. జనోలోక స్వరూపము (ప్రథమ భాగము)

ఇహ విహాయసా శరీరిణీ మతి సమీపవాసినీ మపి ।

న ఖలు కోఽపి లోకితుం ప్రభు ర్భగవతీం పరా మయుక్తధీః ॥
అన్వయము: ఇహ విహాయసా శరీరిణీమ్, అతిసమీపవాసినీమ్ అపి, పరాం భగవతీం (త్వాం) అయుక్తధీః కః అపి లోకితుం న ఖలు ప్రభుః।

తాత్పర్యము: ఓ భగవతీ! ఈ ఆకాశాన్నే శరీరముగా ధరించి, అందరికీ అత్యంత సమీపముగా ఉన్నప్పటికీ, చంచలమైన లేక అపరిపక్వమైన బుద్ధి కలవారెవ్వరూ పరాదేవివైన నిన్ను దర్శించలేరు.

9. జనోలోక స్వరూపము (ద్వితీయ భాగము)

తదిద ముచ్యతే జనోజగ ద్వపు రమేయ మాదిదేవి తే ।

జనయతే యతోఽఖిలం దృశో ర్విషయభూత మేత దాతతమ్ ॥
అన్వయము: ఆదిదేవి! తే తత్ ఇదం అమేయం వపుః జనోజగత్ ఉచ్యతే; యతః దృశోః విషయభూతం ఆతతం ఏతత్ అఖిలం జనయతే।

తాత్పర్యము: ఓ ఆదిదేవీ! సర్వత్రా వ్యాపించి దృష్టిగోచరమయ్యే ఈ సమస్త విశ్వాన్ని ఏది జన్మింపజేస్తున్నదో, అపరిమితమైన నీ ఆ ఆకాశ శరీరమే "జనోలోకము" అని పిలువబడుతున్నది.

10. మహర్లోక వివేచనము (ప్రథమ భాగము)

బహుళ తారకాగణై ర్యుతం కిమపి ఖం తవేహ వర్ష్మణి ।

శచి! విభజ్య భాషయైకయా సుకవయో మహోజగ ద్విదుః ॥
అన్వయము: శచి! సుకవయః తవ ఇహ వర్ష్మణి కిమపి బహుళతారకాగణైః యుతం ఖం ఏకయా భాషయా విభజ్య మహోజగత్ విదుః।

తాత్పర్యము: ఓ ఇంద్రాణీ (శచీదేవీ)! నీ శరీరభూతమైన ఆకాశమునందు అనేక నక్షత్ర సమూహాలతో కూడిన ఒకానొక విశేష ఆకాశ భాగాన్ని విద్వత్కవులు పృథక్కరించి (విభజించి) ఒక పద్ధతిలో "మహర్లోకము" అని వ్యవహరిస్తున్నారు.

11. మహర్లోక వివేచనము (ద్వితీయ భాగము)

ఇద మినేందు భూమిలక్షణై ర్దినకరై స్సుధాకరై ర్గ్రహైః ।

బహుజగద్భి రన్వితం మహోజగ దశేషధాత్రి! నైకకమ్ ॥
అన్వయము: అశేషధాత్రి! ఇన-ఇందు-భూమి-లక్షణైః దినకరైః సుధాకరైః గ్రహైః బహుజగద్భిః అన్వితం ఇదం మహోజగత్ న ఏకకమ్।

తాత్పర్యము: సమస్త భువనాలను ధరించే ఓ జననీ! సూర్య-చంద్ర-భూముల లక్షణాలతో (తేజస్సు, రసము/జలము, ఘనరూప అన్నమయ తత్వములతో) ఒప్పే అనేక సూర్యులు, చంద్రులు, గ్రహములతో కూడిన ఈ మహర్లోకమనేది కేవలం ఒకే ఒక లోకం కాదు (ఇది సువర్, భువర్, భూలోకాదుల సమ్మేళన విశాల వ్యోమం).

12. తపోలోక వైభవము

అజర మవ్యయం సనాతనం మునిజనైకవేద్యవైభవమ్ ।

న భవతీం వినా తపోజగ త్పృథ గశేషనాథనాయికే ॥
అన్వయము: అశేషనాథనాయికే! అజరమ్, అవ్యయమ్, సనాతనమ్, మునిజనైకవేద్యవైభవం తపోజగత్ భవతీం వినా పృథక్ న।

తాత్పర్యము: అఖిలాండ నాయకుడైన పరమేశ్వరుని అర్ధాంగీ! వార్ధక్యము లేనిది, నాశనరహితము, సనాతనము, మునిజనుల అంతర్దృష్టికి మాత్రమే గోచరమయ్యే వైభవము గల "తపోలోకము" నీ స్వరూపము కంటే వేరైనది కాదు.

13. సత్యలోక స్వరూపము

సకలదృశ్యమూలకారణం తవ చ సంశ్రయో నిరాశ్రయః ।

జనని! సత్యలోకసంజ్ఞయా పరమపూరుషోఽభిధీయతే ॥
అన్వయము: జనని! సకలదృశ్యమూలకారణం, తవ చ సంశ్రయః, నిరాశ్రయః పరమపూరుషః సత్యలోకసంజ్ఞయా అభిధీయతే।

తాత్పర్యము: ఓ తల్లీ! సమస్త దృశ్యజగత్తుకు మూలకారణమైనవాడు, నీకు ఆశ్రయభూతుడై ఉంటూ స్వయంగా ఏ ఇతర ఆశ్రయమూ లేనివాడైన (నిరాశ్రయుడైన) ఆ "పరమపురుషుడే" సత్యలోకమనే పేరుతో కీర్తింపబడుతున్నాడు.



శ్లోకము 14

అయి పురాతనర్షి భాషయా గగన మేత దాప ఈరితాః ।

అథ య దాసు వీర్య ముజ్ఝితం భగవత స్త్వమేవ తత్పరే ॥
అన్వయము: అయి పరే! పురాతనర్షి భాషయా ఏతత్ గగనం ఆపః ఈరితాః; అథ ఆసు భగవతః యత్ వీర్యం ఉజ్ఝితం తత్ త్వం ఏవ.

ప్రతిపదార్థము: అయి = ఓ తల్లీ!; పరే = పరాశక్తివైన ఓ దేవీ!; పురాతన = ప్రాచీనులైన; ఋషి = వేదర్షుల యొక్క; భాషయా = వేదభాషయందు; ఏతత్ = ఈ; గగనం = ఆకాశము; ఆపః = ఉదకములుగా (నీరుగా); ఈరితాః = చెప్పబడినది; అథ = అటుపిమ్మట; ఆసు = ఆ జలములయందు; భగవతః = పరమేశ్వరుని యొక్క; యత్ = ఏ; వీర్యం = తేజస్సు/సృష్టిబీజము; ఉజ్ఝితం = ఉంచబడినదో; తత్ = ఆ బీజరూపమును ధరించినదానవు; త్వం ఏవ = నీవే అయియున్నావు.

తాత్పర్యము: ఓ పరాదేవీ! ప్రాచీన వేదర్షులు తమ మంత్రవాక్కులలో ఈ ఆకాశాన్నే ఆదిజలములుగా (‘ఆపః’) పేర్కొన్నారు. ఆ జలాలలో పరమేశ్వరుడు ప్రవేశపెట్టిన సృష్టిబీజమైన తేజస్సును (వీర్యాన్ని) ధరించిన మూలశక్తివి నీవే అయి ఉన్నావు.

విశేషాలు: ఉపనిషత్/వేద సంకేతాలలో ఆకాశము, కారణజలములు రెండూ సూక్ష్మసృష్టికి మూలపదార్థాలుగా భావింపబడతాయి. పరమేశ్వరుని సృష్టిసంకల్ప తేజస్సును అంతఃకరణంలో ధరించి బ్రహ్మాండాన్ని ప్రసవించే జగన్మాతృత్వ తత్త్వం ఇక్కడ స్తుతింపబడింది.

శ్లోకము 15

శచి విరాడ్భవత్య భాషత శ్రుతి రపీద మేవ నామ తే ।

వితత విశ్వ విగ్రహాత్మని ప్రథిత మేత దాహ్వయం వరం ॥
అన్వయము: శచి! శ్రుతిః అపి భవతీం విరాట్ అభాషత; వితత విశ్వ విగ్రహాత్మని తే ఇదం ఏవ నామ వరం ప్రథితం ఆహ్వయం.

ప్రతిపదార్థము: శచి = ఓ ఇంద్రాణీదేవీ!; శ్రుతిః అపి = వేదమాత కూడా; భవతీం = నిన్ను; విరాట్ = 'విరాట్' అని; అభాషత = పిలిచినది; వితత = సువిశాలముగా వ్యాపించిన; విశ్వ = సమస్త జగత్తే; విగ్రహ = శరీరముగా గల; ఆత్మని = స్వరూపిణివైన; తే = నీకు; ఇదం ఏవ = ఈ; నామ = పేరే; వరం = శ్రేష్ఠమైన; ప్రథితం = ప్రసిద్ధిచెందిన; ఆహ్వయం = నామధేయముగా నున్నది.

తాత్పర్యము: ఓ శచీదేవీ! వేదములు సైతం నిన్ను 'విరాట్' అని ప్రస్తుతించాయి. అనంత విశ్వమే శరీరముగా విలసిల్లే నీ విరాట్ స్వరూపానికి ఈ నామము అత్యంత సార్థకమైన, ప్రసిద్ధమైన శ్రేష్ఠ నామము.

విశేషాలు: విశ్వమంతా విస్తరించి ఉన్న స్థూల, సూక్ష్మ జగత్తే పరమేశ్వరి యొక్క విరాట్ రూపం.

శ్లోకము 16

ఉపనిషద్గిరా విరాడ్వధూః పురుష ఏష భాషయాన్యయా ।

ఉభయథాపి సాధు తత్పదం భవతి తేన సంశయాస్పదం ॥
అన్వయము: ఉపనిషద్గిరా విరాట్ వధూః, అన్యయా భాషయా ఏషః పురుషః; ఉభయథా అపి తత్ పదం సాధు భవతి; తేన సంశయాస్పదం.

ప్రతిపదార్థము: ఉపనిషత్ గిరా = ఉపనిషత్తుల వాక్కులందు; విరాట్ = విరాట్ అనేది; వధూః = స్త్రీవాచకముగా (స్త్రీరూపముగా); అన్యయా భాషయా = ఇతర లౌకిక/పౌరాణిక భాషలందు; ఏషః = ఈ విరాట్ అనేది; పురుషః = పుంలింగముగా (పురుషునిగా); ఉభయథా అపి = రెండు విధాలుగానూ; తత్ పదం = ఆ పదప్రయోగము; సాధు = సరియైనదిగానే; భవతి = అగుచున్నది; తేన = అందుచేతనే అది; సంశయాస్పదం = సందేహమునకు తావిచ్చునదిగా నున్నది.

తాత్పర్యము: వేద-ఉపనిషత్తుల పరిభాషలో 'విరాట్' అనేది స్త్రీలింగ వాచకముగా (విరాట్-వధూ రూపముగా) చెప్పబడగా, ఇతర పౌరాణిక భాషలలో అదే విరాట్ 'పురుష' రూపంగా వర్ణింపబడింది. వ్యాకరణరీత్యా రెండు ప్రయోగాలూ సరైనవే కావడం వల్ల ఇది లోకులకు కొంత సంశయాన్ని కలిగిస్తోంది.

విశేషాలు: విరాట్ శబ్దం వేదంలో స్త్రీలింగ ఛందస్సుగాను, జగజ్జననిగాను ప్రసిద్ధం; పురాణాలలో విరాట్ పురుషునిగా ప్రసిద్ధం. ఆ రెండూ ఒకే పరతత్త్వానికి చెందిన వేర్వేరు భావనలు.

శ్లోకము 17

న వనితా న వా పుమాన్ భవే జ్జగతి యోఽంతరః శరీరిణాం ।

తనుషు లింగభేద దర్శనాత్ తనుమతశ్చ లింగ ముచ్యతే ॥
అన్వయము: జగతి శరీరిణాం యః అంతరః భవేత్ సః వనితా న, పుమాన్ వా న; తనుషు లింగభేద దర్శనాత్ తనుమతః చ లింగం ఉచ్యతే.

ప్రతిపదార్థము: జగతి = లోకమునందు; శరీరిణాం = దేహధారులైన సమస్త ప్రాణుల యొక్క; యః = ఏ పరమాత్మ/చైతన్యమైతే; అంతరః = అంతర్యామియై; భవేత్ = ఉన్నదో; సః = ఆ తత్త్వము; వనితా న = స్త్రీ కాదు; పుమాన్ వా న = పురుషుడునూ కాదు; తనుషు = బాహ్య శరీరములయందు; లింగభేద = స్త్రీ-పురుష భేదముల యొక్క; దర్శనాత్ = రూపములను బట్టి; తనుమతః చ = శరీరధారియైన అంతరాత్మకు కూడ; లింగం = లింగభేదము; ఉచ్యతే = ఆపాదింపబడి చెప్పబడుచున్నది.

తాత్పర్యము: సమస్త ప్రాణికోటిలో అంతర్యామిగా ఉన్న ఆత్మోపాధికి వాస్తవానికి స్త్రీ, పురుష అనే లింగభేదాలు లేవు. ప్రాకృత శరీరాల లింగభేదాన్ని బట్టి మాత్రమే దేహి అయిన అంతరాత్మకు కూడా లింగాన్ని లోకులు ఆపాదిస్తున్నారు.

విశేషాలు: ఆత్మ నిర్గుణము, నిరంజనము మరియు లింగరహితము. స్థూల దేహోపాధి చేతనే లింగ వ్యవహారం కలుగుతుంది.

శ్లోకము 18

అఖిలనాథ వీర్యధారణా ద్గగనభూమి రంగనామతా ।

సకలలోక బీజ భృత్త్వతో గగనదేశ ఏష పూరుషః ॥
అన్వయము: అఖిలనాథ వీర్యధారణాత్ గగనభూమిః అంగనా మతా; సకలలోక బీజభృత్త్వతః ఏషః గగనదేశః పూరుషః (మతః).

ప్రతిపదార్థము: అఖిలనాథ = సర్వేశ్వరుని యొక్క; వీర్య = సృష్టి తేజస్సును; ధారణాత్ = గర్భమునందు ధరించుటవలన; గగనభూమిః = ఈ ఆకాశ ప్రదేశము; అంగనా = స్త్రీగా; మతా = భావింపబడినది; సకల లోక = సమస్త జగత్తులకు; బీజ = మూలకారణ బీజములను; భృత్త్వతః = నిక్షిప్తముగా భరించుటచేత; ఏషః = ఈ; గగనదేశః = ఆకాశ మండలము; పూరుషః = పురుషునిగా (భావించబడినది).

తాత్పర్యము: జగన్నాథుని సృష్టి తేజస్సును ధరించడం చేత ఆకాశాన్ని మాతృమూర్తియైన 'స్త్రీ'గా భావించారు. అలాగే సమస్త భువనాలకు మూలబీజాన్ని తనలోనే నిలుపుకోవడం చేత అదే ఆకాశాన్ని 'పురుషుడు' అని కూడా అన్నారు.

విశేషాలు: సృష్టికర్త తేజస్సును గ్రహించి పోషించే దృష్టితో చూస్తే ప్రకృతి (స్త్రీ), సృష్టికి ఆధారభూతమైన బీజాన్ని వహించే దృష్టితో చూస్తే పురుషుడు — ఈ రెండు తత్త్వాలూ పరమేశ్వరియందే సమన్వయమవుతాయి.

శ్లోకము 19

స్ఫుట విభక్తగాత్రలక్ష్మణాం నియతవాదినా మదర్శనాత్ ।

న పురుషో వియ ద్యథా వయం న వనితా వియ ద్యథైవ నః ॥
అన్వయము: స్ఫుట విభక్త గాత్రలక్ష్మణాం నియతవాదినాం అదర్శనాత్ యథా వయం తథా వియత్ న పురుషః, యథా ఏవ నః తథా వియత్ న వనితా.

ప్రతిపదార్థము: స్ఫుట = స్పష్టముగా; విభక్త = వేరుచేయబడిన; గాత్ర = శారీరక; లక్ష్మణాం = అవయవ చిహ్నములు గల; నియతవాదినాం = ప్రత్యక్ష ప్రమాణమునే నమ్ము స్థూలవాదులకు; అదర్శనాత్ = కనబడకపోవుటవలన; యథా వయం = మనవంటి; పురుషః న = పురుషుడు కాదంటూ; యథా ఏవ నః = మనవంటి; వనితా న = స్త్రీ కూడా కాదంటూ; వియత్ = ఆకాశమును (వారు భావింతురు).

తాత్పర్యము: స్పష్టమైన స్థూల శారీరక ఆకారాలను మాత్రమే చూసే ప్రత్యక్ష ప్రమాణవాదులకు (భౌతికవాదులకు) ఎటువంటి బాహ్య అవయవ చిహ్నాలు కనిపించవు. అందువల్ల వారు ఆకాశం మనలాంటి పురుషుడూ కాదు, మనలాంటి స్త్రీ కూడా కాదని నిర్ధారిస్తారు.

విశేషాలు: స్థూల శరీరాలు మాత్రమే భౌతిక లింగభేదాలను కలిగి ఉంటాయి. సర్వవ్యాపకమైన దివ్యాకాశం అరూపమైనది కావడంతో బాహ్యదృష్టి కలవారికి అది రెండింటికీ భిన్నంగా తోస్తుంది.

శ్లోకము 20

అభివిమానతోఽథవా శచీ విబుధరాజయో ర్విలక్షణాత్ ।

వరవిలాసినీ వియత్తనుః సదవికార ముత్తమః పుమాన్ ॥
అన్వయము: అథవా అభివిమానతః శచీ విబుధరాజయోః అవిలక్షణాత్ వియత్తనుః వరవిలాసినీ, సత్ అవికారం ఉత్తమః పుమాన్.

ప్రతిపదార్థము: అథవా = లేదా; అభివిమానతః = సర్వవ్యాపకత్వము/అంతటా వ్యాపించియుండుట వలన; శచీ = ఇంద్రాణీదేవి; విబుధరాజయోః = దేవేంద్రుల యొక్క; అవిలక్షణాత్ = భేదరహితమైన ఐక్యత వలన; వియత్ తనుః = ఆకాశమే శరీరముగా గలది; వరవిలాసినీ = శ్రేష్ఠమైన లీలావతియైన శచీదేవి (స్త్రీరూపము); సత్ = సత్యస్వరూపమైన; అవికారం = మార్పులేని పరబ్రహ్మము; ఉత్తమః పుమాన్ = ఉత్తమ పురుషుడైన ఇంద్రుడు (పురుషరూపము).

తాత్పర్యము: సర్వవ్యాపకత్వ దృష్టితో చూస్తే, పరస్పర భేదం లేని శచీ-ఇంద్రుల దివ్య సమైక్యత వల్ల, మార్పులేని నిత్య సత్యస్వరూపమైన పరతత్త్వమే ఉత్తమ పురుషుడైన ఇంద్రునిగాను, విశ్వవ్యాప్త ఆకాశశరీరంతో లీలలు సాగించే చైతన్యశక్తియే శ్రేష్ఠురాలైన శచీదేవిగాను భాసిస్తున్నాయి.

విశేషాలు: శివ-శక్తుల వలె ఇంద్ర-ఇంద్రాణులు అవిభాజ్యమైన సత్ మరియు చిత్ తత్త్వాలు. నిశ్చల బ్రహ్మతత్త్వం పురుషుడు కాగా, ఆకాశమంతటా వ్యాపించి జగన్మంగళకర లీలలను నడిపే క్రియాశక్తియే ఇంద్రాణీదేవి.


శ్లోకము 21

హృదయ మల్ప మప్యదో జన న్యనవమం విశాల పుష్కరాత్ ।

విమల దేహ దుర్గమధ్యగం సకలరాజ్ఞి సౌధ మస్తు తే ॥
అన్వయము: జనని సకలరాజ్ఞి! విమల దేహ దుర్గ మధ్యగం విశాల పుష్కరాత్ అనవమం అదః అల్పం అపి హృదయం తే సౌధం అస్తు.

ప్రతిపదార్థము: జనని = ఓ తల్లీ!; సకలరాజ్ఞి = సమస్త జగత్తులను పాలించే రాజ్ఞీ (ఇంద్రాణీదేవీ)!; విమల = నిర్మలమైన; దేహ = శరీరమనెడు; దుర్గ = కోట యొక్క; మధ్యగం = నడిమధ్యలో ఉన్నట్టిదియు; విశాల = సువిశాలమైన; పుష్కరాత్ = మహాకాశము కంటెను; అనవమం = ఏమాత్రము తక్కువకానిదియు (శ్రేష్ఠమైనది); అదః = అయినట్టి ఈ; అల్పం అపి = పరిమాణమునకు చిన్నదైనను; హృదయం = నా హృదయము; తే = నీకు; సౌధం = నివాస భవనము/మందిరము; అస్తు = అగుగాక!

తాత్పర్యము: సమస్త భువనాలకు అధీశ్వరివైన ఓ అమ్మా! నిర్మలమైన ఈ శరీరమనే కోట మధ్యలో ఉన్న నా హృదయం పరిమాణానికి చిన్నదైనప్పటికీ, విశాలమైన బాహ్యాకాశం కన్నా మహిమలో ఏమాత్రం తీసిపోని పరమ పవిత్ర స్థానము. అటువంటి ఈ హృదయమే నీకు దివ్య భవనము (సౌధము) అగుగాక.

విశేషాలు: ఉపనిషత్తులలో చెప్పబడిన 'దహరాకాశం' (హృదయాకాశం) బాహ్యాకాశం అంతటి మహత్తరమైనది. శరీరమనే దుర్గంలో ఉండే ఆ హృదయ మందిరంలోనే పరమేశ్వరి కొలువై ఉంటుందని భావం.

శ్లోకము 22

వికసితం నిజాంశు వీచిభి ర్హృదయ మాలయం విశాంబ మే ।

వికచ ముష్టభానుభానుభి ర్దశశత చ్ఛదం యథా రమా ॥
అన్వయము: అంబ! ఉష్టభాను భానుభిః వికచం దశశతచ్ఛదం రమా యథా, (తథా) నిజాంశు వీచిభిః వికసితం మే హృదయం ఆలయం విశ.

ప్రతిపదార్థము: అంబ = ఓ తల్లీ!; ఉష్టభాను = సూర్యుని యొక్క; భానుభిః = తీక్షణ కిరణముల చేత; వికచం = చక్కగా వికసించిన; దశశతచ్ఛదం = వేయి రేకులు గల కమలములోనికి (సహస్రార పద్మములోనికి); రమా యథా = లక్ష్మీదేవి ప్రవేశించిన రీతిగా; నిజ = నీ దివ్యమైన; అంశు = కాంతి; వీచిభిః = తరంగముల చేత; వికసితం = వికసించిన; మే = నాయొక్క; హృదయం = హృదయమనెడు; ఆలయం = మందిరములోనికి; విశ = ప్రవేశించుము.

తాత్పర్యము: ఓ జగజ్జననీ! సూర్యకిరణాల తాకిడికి వికసించిన సహస్రదళ పద్మంలోకి లక్ష్మీదేవి ప్రవేశించినట్లుగా, నీ దివ్య జ్ఞానకిరణ తరంగాల చేత వికసించిన నా హృదయమనే పవిత్ర మందిరంలోకి నీవు ప్రవేశించి అనుగ్రహించుము.

విశేషాలు: ఇక్కడ హృదయవికాసాన్ని పద్మవికాసంతోను, ఇంద్రాణీదేవి అనుగ్రహాన్ని శ్రీమహాలక్ష్మీ ప్రవేశంతోను కవి సుందరంగా పోల్చారు.

శ్లోకము 23

హృదయ సాధు సౌధశాయినీం నయన రమ్య హర్మ్య చారిణీం ।

భువనరాజచిత్త మోహినీం నమత తాం పరాం విలాసినీం ॥
అన్వయము: హృదయ సాధు సౌధ శాయినీం, నయన రమ్య హర్మ్య చారిణీం, భువనరాజ చిత్తమోహినీం, తాం పరాం విలాసినీం నమత.

ప్రతిపదార్థము: హృదయ = భక్తుల హృదయమనెడు; సాధు = పవిత్రమైన/యోగ్యమైన; సౌధ = మందిరమునందు; శాయినీం = శయనించునట్టి (నివసించునట్టి); నయన = నేత్రములనెడు; రమ్య = సుందరమైన; హర్మ్య = మేడలయందు; చారిణీం = సంచరించునట్టి; భువనరాజ = లోకనాథుడైన దేవేంద్రుని (పరమపురుషుని); చిత్త = హృదయమును/మనస్సును; మోహినీం = ముగ్ధులను చేయునట్టి; తాం = ప్రసిద్ధురాలైన; పరాం = పరాశక్తియు; విలాసినీం = దివ్య లీలావిలాసవతియునైన దేవిని; నమత = (ఓ భక్తులారా!) నమస్కరించండి!

తాత్పర్యము: అంతఃకరణమనే దివ్య సౌధంలో శయనిస్తూ, కన్నులనే కాంతి హర్మ్యాలలో ప్రకాశరూపంలో సంచరిస్తూ, దేవేంద్రుని చిత్తాన్ని పరవశింపజేసే ఆ పరాశక్తిని, పరమ లీలావతియైన ఇంద్రాణీదేవిని భక్తితో సేవించి నమస్కరించండి.

విశేషాలు: లోపల హృదయములో ఉండే ప్రజ్ఞాచైతన్యమే బాహ్యమున నేత్రాల ద్వారా దర్శనశక్తిగా వెలుగొందుతుందని అంతరార్థం.

శ్లోకము 24

తవ పరే మరీచివీచయ స్తనుగుహాం ప్రవిశ్య విశ్రుతే ।

భరతభూమి రక్షణోద్యతం గణపతిం క్రియాసు రుజ్జ్వలం ॥
అన్వయము: విశ్రుతే పరే! తవ మరీచివీచయః తనుగుహాం ప్రవిశ్య భరతభూమి రక్షణోద్యతం గణపతిం ఉజ్జ్వలం క్రియాసుః.

ప్రతిపదార్థము: విశ్రుతే = వేదములందు ప్రసిద్ధిగాంచినదానా!; పరే = పరాదేవీ!; తవ = నీ యొక్క; మరీచి = కాంతులనెడు; వీచయః = తరంగములు; తనుగుహాం = దేహమనెడు గుహలోనికి (హృదయమునందు); ప్రవిశ్య = ప్రవేశించి; భరతభూమి = ఈ పుణ్య భారతభూమిని; రక్షణ = రక్షించుటయందు; ఉద్యతం = కంకణం కట్టుకున్నట్టి; గణపతిం = కావ్యకర్తయైన ఈ వాసిష్ఠ గణపతిమునిని; ఉజ్జ్వలం = మహా తేజోవంతమైన సమర్థునిగా; క్రియాసుః = చేయుగాక!

తాత్పర్యము: ఓ పరమేశ్వరీ! పరాశక్తీ! నీ దివ్య తేజోకిరణ తరంగాలు నా శరీర గుహలో ప్రవేశించి, ఈ పవిత్ర భారతభూమిని సంరక్షించడానికి దృఢ సంకల్పంతో ఉన్న ఈ గణపతిమునిని పరమ తేజోవంతునిగా, మహా క్రియాశీలునిగా అనుగ్రహించుగాక!

విశేషాలు: గణపతిముని తన సమస్త తపశ్శక్తిని భారతమాత దాస్యవిముక్తికి, ధర్మపునరుద్ధరణకు వినియోగించిన మహాతపస్వి. ఈ శ్లోకంలో ఆ దేవి దివ్యతేజస్సుతో దేశసేవ చేసే శక్తిని ప్రసాదించమని వేడుకుంటున్నారు.

శ్లోకము 25

గణపతే ర్మనోరమా ఇమా స్సుగుణవేదినాం మనోరమాః ।

అవహితా శృణోతు సాదరం సుర మహీపతే ర్మనోరమా ॥
అన్వయము: సుగుణవేదినాం మనోరమాః గణపతేః ఇమాః (స్తుతీః) సురమహీపతేః మనోరమా అవహితా సాదరం శృణోతు.

ప్రతిపదార్థము: సుగుణవేదినాం = సద్గుణములను, ఉత్తమ భావాలను గ్రహించగల విద్వాంసులకు; మనోరమాః = మనస్సును ఆహ్లాదపరచునట్టి (అలాగే మనోరమా వృత్తములతో కూడినట్టి); గణపతేః = గణపతిముని రచించిన; ఇమాః = ఈ స్తుతులను; సురమహీపతేః = దేవరాజైన ఇంద్రుని యొక్క; మనోరమా = ప్రియపత్నియైన ఇంద్రాణీదేవి; అవహితా = ఏకాగ్ర చిత్తముతో; సాదరం = ఎంతో ఆదరముతో/ప్రేమతో; శృణోతు = ఆలకించుగాక!

తాత్పర్యము: సహృదయులైన పండితుల మనస్సులను రంజింపజేసేవి, గణపతిముని చేత విరచితమైనవి, 'మనోరమా' వృత్తంలో నిబద్ధమైనవి అయిన ఈ స్తుతులను దేవేంద్రుని ప్రియరాణియైన ఇంద్రాణీదేవి నిశ్చలమైన ఏకాగ్రతతో, పరమ వాత్సల్యంతో ఆలకించుగాక!

విశేషాలు: ఈ శ్లోకంలో 'మనోరమా' అనే పదం శ్లేషార్థంలో మూడుసార్లు ప్రయోగించబడింది: (1) పండితుల మనస్సులను ఆనందింపజేసేది, (2) ఛందోరీత్యా 'మనోరమా' వృత్తం, (3) ఇంద్రుని మనస్సును రంజింపజేసే ఇంద్రాణీదేవి.

(శ్రీ ఇంద్రాణీ సప్తశతి యందలి 5వ శతకమైన పాంక్తం శతకములో రెండవదైన మనోరమా స్తబకము సంపూర్ణము).

No comments:

Post a Comment

06. 02. రథోద్ధతా స్తబకం

శ్రీ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచిత ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని ఆరవ స్తబకం (రథోద్ధతా వృత్తం) : శ్లోకం 1 క్షాలనాయ హితాం విభూతయే విష్టపస్య మదనా...