Saturday, August 8, 2026

01. 04. వసుమతీ స్తబకము

 01. 04. ఇంద్రాణీ సప్తశతిలోని గాయత్ర శతకం నందు గల 04వ వసుమతీ స్తబకములోని శ్లోకాలు, వాటి అన్వయము, ప్రతిపదార్థము (రన్నింగ్ పేరాగ్రాఫ్ పద్ధతిలో), తాత్పర్యము మరియు విశేషాలు 


శ్లోకం 1

మోహం పరిహరన్ యోగం వితనుతాం |

దేవేంద్ర దయితా హాసో మమ హృది ॥

  • అన్వయము: దేవేంద్ర దయితా హాసః మోహం పరిహరన్ మమ హృది యోగం వితనుతాం.

  • ప్రతిపదార్థము: దేవేంద్ర = దేవేంద్రుని యొక్క, దయితా = ప్రియురాలైన ఇంద్రాణీదేవి యొక్క, హాసః = మందహాసము (చిరునవ్వు), మోహం = అజ్ఞానమును/మోహమును, పరిహరన్ = తొలగిస్తూ, మమ = నా యొక్క, హృది = హృదయమునందు, యోగం = యోగసిద్ధిని/ఈశ్వరసంధానమును, వితనుతాం = విస్తరింపజేయుగాక (కలుగజేయుగాక).

  • తాత్పర్యము: దేవేంద్రుని ధర్మపత్నియైన ఇంద్రాణీదేవి మందహాసము నా అజ్ఞానాన్ని/మోహాన్ని పోగొట్టి, నా హృదయములో యోగ స్థితిని కలుగజేయుగాక!

  • విశేషాలు: అమ్మవారి మందహాసము సాధకుడి అజ్ఞాన తిమిరాలను తుడిచిపెట్టి, జ్ఞానమార్గంలో యోగసిద్ధిని ప్రసాదించే దివ్యశక్తి కలిగినదిగా ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

శ్లోకం 2

ఆభాతు కరుణా సా భారత భువి ।

సుత్రామ సుదృశో యద్వన్నిజ దివి ॥

  • అన్వయము: నిజా దివి యద్వత్, సుత్రామ సుదృశః సా కరుణా భారత భువి ఆభాతు.

  • ప్రతిపదార్థము: నిజా దివి = తన సొంత లోకమైన స్వర్గంలో, యద్వత్ = ఏ విధముగానైతే, సుత్రామ = దేవేంద్రుని యొక్క, సుదృశః = సుందరియైన ఇంద్రాణీదేవి యొక్క, సా = ఆ, కరుణా = దయాదృష్టి/కరుణ, భారత భువి = ఈ భారతదేశ భూమిపై కూడా, ఆభాతు = ప్రకాశించుగాక (ప్రసరించుగాక).

  • తాత్పర్యము: ఇంద్రాణీదేవి తన స్వర్గలోకంలో దేవుళ్లపై ఏ విధమైన దయాకరుణలను చూపుతుందో, అటువంటి దివ్యమైన కరుణనే ఈ భరతఖండం (భారతభూమి) మీద కూడా ప్రసరింపజేయుగాక!

  • విశేషాలు: విశ్వమాతయైన ఆ దేవి దయ కేవలం స్వర్గానికే పరిమితం కాకుండా, ఈ భూలోకంలోని భక్తులందరికీ లభించాలని ఆకాంక్షించడం జరిగింది.

శ్లోకం 3

వందారు జనతా మందార లతికాం |

వందే హరిహయ ప్రాణప్రియతమాం ॥

  • అన్వయము: వందారు జనతా మందార లతికాం హరిహయ ప్రాణప్రియతమాం అహం వందే.

  • ప్రతిపదార్థము: వందారు జనతా = నమస్కరించే భక్తజనులకు, మందార లతికాం = కోరికలు తీర్చే కల్పవృక్షపు (మందార) తీగ వంటిదానిని, హరిహయ = ఇంద్రుని యొక్క, ప్రాణప్రియతమాం = ప్రాణ సమానురాలైన ప్రియురాలిని (ఇంద్రాణిని), వందే = నమస్కరిస్తున్నాను.

  • తాత్పర్యము: నమస్కరించే భక్తుల కోరికలను క్షణంలో తీర్చే మందార తీగ వంటిది, ఇంద్రునికి ప్రాణప్రియమైనది అయిన ఇంద్రాణీదేవికి నేను ప్రణమిల్లుతున్నాను.

  • విశేషాలు: మందార వృక్షం అడిగిన కోరికలను నెరవేరుస్తుంది. ఇంద్రాణీదేవి కూడా భక్తుల ప్రార్థనలను ఆలకించి అనుగ్రహించే దయామయి అని రూపకం ద్వారా తెలుపబడింది.

శ్లోకం 4

శోకస్య దమనీం లోకస్య జననీం |

గాయామి లలితాం శక్రస్య దయితాం ॥

  • అన్వయము: శోకస్య దమనీం, లోకస్య జననీం, లలితాం, శక్రస్య దయితాం గాయామి.

  • ప్రతిపదార్థము: శోకస్య = దుఃఖములను, దమనీం = అణచివేసేదానిని/నాశనంచేసేదానిని, లోకస్య = సమస్త లోకాలకు, జననీం = తల్లి అయినదానిని, లలితాం = సుందరమైనట్టి/లలితా స్వరూపిణియైన, శక్రస్య = ఇంద్రుని యొక్క, దయితాం = ప్రియురాలైన ఇంద్రాణిని, గాయామి = కీర్తిస్తున్నాను (స్తుతిస్తున్నాను).

  • తాత్పర్యము: సమస్త దుఃఖాలను తొలగించేది, లోకాలన్నిటికీ తల్లి, సుందర స్వరూపిణి మరియు ఇంద్రుని పత్ని అయిన ఇంద్రాణీదేవిని గానం చేస్తున్నాను.

  • విశేషాలు: ఇంద్రాణి, లలిత, జగజ్జనని అనబడేవి ఆ పరాశక్తి యొక్క వివిధ నామములు మరియు గుణములని శ్లోకం స్పష్టం చేస్తోంది.

శ్లోకం 5

రమ్యా సుమనసాం భూపస్య మహిషీ ।

సౌమ్యా జనిమతాం మాతా విజయతే ॥

  • అన్వయము: సుమనసాం భూపస్య రమ్యా మహిషీ, జనిమతాం సౌమ్యా మాతా విజయతే.

  • ప్రతిపదార్థము: సుమనసాం = దేవతలకు (మంచి మనస్సు కలవారికి), భూపస్య = రాజైన ఇంద్రుని యొక్క, రమ్యా = మనోహరమైన, మహిషీ = పట్టమహిషి (రాణి), జనిమతాం = పుట్టుక పొందిన సమస్త ప్రాణులకు, సౌమ్యా = శాంతమూర్తియైన, మాతా = తల్లి, విజయతే = ఉత్కృష్టంగా ప్రకాశిస్తోంది.

  • తాత్పర్యము: దేవతల రాజైన ఇంద్రునికి రమ్యమైన పట్టమహిషిగాను, సమస్త ప్రాణికోటికి సౌమ్యురాలైన తల్లిగాను ఉన్న ఇంద్రాణీదేవి సర్వోత్కృష్టంగా విజయవంతమై ప్రకాశిస్తోంది.

  • విశేషాలు: దేవి యొక్క ద్వివిధ రూపాన్ని ఇక్కడ చూడవచ్చు—ఒకటి దేవేంద్రునికి వైభవ లక్ష్మిగా, మరొకటి జీవులందరికీ రక్షణ ఇచ్చే వాత్సల్యపూర్వకమైన తల్లిగా.

శ్లోకం 6

వీర్యస్యచ ధియ స్త్రైలోక్య భరణే |

దాత్రీ మఘవ తే దేవీ విజయ తే ॥

  • అన్వయము: త్రైలోక్య భరణే మఘవతే వీర్యస్య చ ధియః దాత్రీ దేవీ విజయతే.

  • ప్రతిపదార్థము: త్రైలోక్య = మూడేసి లోకాలను, భరణే = పోషించడంలో/పరిపాలించడంలో, మఘవతే = ఇంద్రునికి, వీర్యస్య చ = శౌర్యమును/పరాక్రమమును, ధియః = బుద్ధిని/జ్ఞానమును, దాత్రీ = ప్రసాదించే, దేవీ = ఇంద్రాణీదేవి, విజయతే = ప్రకాశించుగాక/విజయమందుగాక.

  • తాత్పర్యము: ముల్లోకాలను పరిపాలించే దివ్యకార్యంలో దేవేంద్రునికి అవసరమైన పరాక్రమాన్ని, సమర్థవంతమైన బుద్ధినీ ప్రసాదించే దివ్యశక్తియైన ఇంద్రాణీదేవి ఉత్కృష్టంగా ప్రకాశించుగాక!

  • విశేషాలు: ఇంద్రుని శక్తినే "ఇంద్రాణి" అంటారు. పరాక్రమం, సంకల్పబలం, పరిపాలనా ధర్మం ఇవన్నీ ఆ అమ్మవారి అనుగ్రహం వల్లనే ఇంద్రుడికి లభిస్తున్నాయని అంతరార్థం.

శ్లోకం 7

వ్యాప్తా జగదిదం గుప్తా హృది నృణాం ॥

ఆప్తా సుకృతినాం దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: ఇదం జగత్ వ్యాప్తి, నృణాం హృది గుప్తా, సుకృతినాం ఆప్తా శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: ఇదం = ఈ, జగత్ = విశ్వమంతటా, వ్యాప్తా = వ్యాపించి ఉన్నట్టిది, నృణాం = మనుష్యుల యొక్క, హృది = హృదయమునందు, గుప్తా = రహస్యంగా (అంతర్యామిగా) ఉన్నట్టిది, సుకృతినాం = పుణ్యాత్ములకు, ఆప్తా = ఆప్తురాలైనది (హితైషి), శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: ఈ సమస్త జగత్తులో వ్యాపించి, మానవుల హృదయాలలో అంతర్యామిగా దాగి ఉండి, పుణ్యకార్యాలు చేసేవారికి సదా తోడుగా ఉండే శచీదేవియే నా పూజనీయమైన దైవం.

  • విశేషాలు: దేవి సర్వవ్యాపకత్వాన్ని (విశ్వరూపం) మరియు అంతర్యామిత్వాన్ని (సూక్ష్మరూపం) ఈ శ్లోకంలో దర్శించవచ్చు.

శ్లోకం 8

ఖేశక్తి రతులా పారే చిదమలా ।

స్వశ్చారు మహిళా దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: ఖే అతులా శక్తిః, పారే అమలా చిత్, స్వః చారు మహిళా శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: ఖే = ఆకాశంలో (మహాకాశంలో), అతులా = సాటిలేని/అసమానమైన, శక్తిః = శక్తి స్వరూపిణిగా, పారే = ప్రకృతికి అవతల (తురీయావస్థలో), అమలా = నిర్మలమైన, చిత్ = చైతన్య స్వరూపిణిగా (చిచ్ఛక్తిగా), స్వః = స్వర్గలోకమునందు, చారు = అందమైన, మహిళా = స్త్రీ రూపంలో ఉన్న, శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: ఆకాశంలో సాటిలేని శక్తిగా, సమస్త ప్రకృతికి అవతల నిర్మలమైన జ్ఞాన/చైతన్య రూపిణిగా, స్వర్గంలో సుందర రూపిణియైన దివ్య స్త్రీగా ఉన్న శచీదేవియే నా దైవం.

  • విశేషాలు: దేవియొక్క స్థూల (స్వర్గమహిళ), సూక్ష్మ (ఆకాశశక్తి), పర (చిచ్ఛక్తి) అనే త్రివిధ రూపాల తత్త్వం ఇక్కడ వివరించబడింది.

శ్లోకం 9

శస్త్రం మఘవతో వస్త్రం త్రిజగతః ।

శాస్త్ర స్తుతగుణా దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: మఘవతః శస్త్రం, త్రిజగతః వస్త్రం, శాస్త్ర స్తుతగుణా శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: మఘవతః = దేవేంద్రునికి, శస్త్రం = ఆయుధముగా (శక్తిగా), త్రిజగతః = ముల్లోకాలకు, వస్త్రం = (ఆకాశరూపంలో) కప్పి ఉంచే వస్త్రముగా, శాస్త్ర = సకల వేదశాస్త్రాలచేత, స్తుత = కీర్తించబడిన, గుణా = దివ్య గుణములు కల, శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: ఇంద్రునికి విజయమునందించే ఆయుధముగా, ముల్లోకాలకూ ఆచ్ఛాదననిచ్చే దివ్య వస్త్రముగా ఉంటూ, సకల శాస్త్రాలచే కొనియాడబడే గుణాలు కలిగిన శచీదేవియే నా దైవం.

  • విశేషాలు: విశ్వాన్ని రక్షించే కవచం మరియు దేవేంద్రుని సంహారక శక్తి రెండూ శచీదేవియే అని అంతరార్థం.

శ్లోకం 10

యుక్తస్య భజత శ్శర్మాంత రతులం ।

వర్మాపిచ బహి ర్దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: భజతః యుక్తస్య అంతః అతులం శర్మ, బహిః వర్మ అపి చ సా శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: భజతః = భజించేటటువంటి, యుక్తస్య = యోగయుక్తుడైన సాధకునికి, అంతః = హృదయాంతరంలో, అతులం = సాటిలేని, శర్మ = ఆనందమును/సుఖమును, బహిః = వెలుపల (బాహ్య ప్రపంచంలో), వర్మ అపి చ = కవచమువలె రక్షణను, (ఇచ్చే) సా శచీ = ఆ శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: యోగయుక్తుడై దేవిని ఆరాధించే సాధకునికి లోపల నిరుపమానమైన ఆత్మానందాన్ని, వెలుపల సర్వ ఆపత్తుల నుండి రక్షించే కవచాన్ని ప్రసాదించే శచీదేవియే నా దైవం.

  • విశేషాలు: ఇది ఇంద్రాణీ విద్యా ఉపాసనా ఫలం. ఉపాసకునికి అంతర్గతంగా బ్రహ్మానందం, బాహ్యంగా దివ్య రక్షణ లభిస్తాయని ఈ శ్లోకం నిర్ధారిస్తోంది.


శ్లోకం 11

వీర్యం బలవతాం బుద్ధి ర్మతిమతాం |

తేజో ద్యుతిమతాం దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: బలవతాం వీర్యం, మతిమతాం బుద్ధిః, ద్యుతిమతాం తేజః శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: బలవతాం = బలవంతులలోని, వీర్యం = సామర్థ్యము/బలము, మతిమతాం = బుద్ధిమంతులలోని, బుద్ధిః = వివేకము/బుద్ధి, ద్యుతిమతాం = ప్రకాశవంతులైన వారిలోని, తేజః = తేజస్సు (కాంతి), శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: బలవంతులలో ఉండే పరాక్రమం, బుద్ధిమంతులలో ఉండే వివేకం, కాంతిమంతులలో ప్రకాశించే తేజస్సు—ఇవన్నీ శచీదేవి స్వరూపమే. అట్టి శచీదేవి నా పూజనీయమైన దైవం.

  • విశేషాలు: శ్రీమద్భగవద్గీతలో విభూతి యోగంలో భగవంతుని శక్తులు సమస్త ప్రాణులలో ఏ విధంగా వ్యక్తమవుతాయో, అలాగే అమ్మవారు సర్వ చేతనాలలో సారాంశ శక్తిగా ప్రకాశిస్తోందని వివరించబడింది.

శ్లోకం 12

ఏకైవ జనయన్యేకైవ దధతీ |

ఏకైవ లయకృద్దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: ఏకా ఏవ జనయన్, ఏకా ఏవ దధతీ, ఏకా ఏవ లయకృత్ శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: ఏకా ఏవ = తానొక్కతే అయి ఉండి, జనయన్ = ఈ విశ్వాన్ని సృష్టిస్తూ, ఏకా ఏవ = తానొక్కతే, దధతీ = ధరిస్తూ/కాపాడుతూ (స్థితికారిణిగా), ఏకా ఏవ = తానొక్కతే, లయకృత్ = లయం చేసేదిగా (సంహారకారిణిగా ఉన్న), శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: తాను ఒక్కతే అయి ఉండి సృష్టి, స్థితి, లయలనే త్రివిధ కృత్యాలను స్వయంగా నిర్వహిస్తున్న శచీదేవియే నా దైవం.

  • విశేషాలు: సృష్టికర్త్రిగా బ్రాహ్మి, స్థితికర్త్రిగా వైష్ణవి, లయకర్త్రిగా రౌద్రి—ఈ ముగ్గురు శక్తి స్వరూపాలు ఏకమై ప్రకాశించే పరాశక్తియే ఇంద్రాణీదేవి.

శ్లోకం 13

శక్తీ రవితధాః క్షేత్రేషు దధతీ |

బీజేషు చ పరా దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: క్షేత్రేషు అవితధాః శక్తీః దధతీ, బీజేషు చ పరా శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: క్షేత్రేషు = సమస్త క్షేత్రాలలో (శరీరాలలో/నేలలలో), అవితధాః = వ్యర్థం కాని/అమోఘమైన, శక్తీః = సామర్థ్యాలను, దధతీ = ధరిస్తున్నట్టి, బీజేషు చ = విత్తనాలలో/కారకాలలో, పరా = అత్యుత్తమ శక్తిగా ఉన్న, శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: సృష్టిలోని సమస్త క్షేత్రాలలో వ్యర్థం కాని శక్తిగా, విత్తనాలలో మొలకెత్తించే సూక్ష్మ చైతన్యంగా ఉన్న ఆ శచీదేవియే నా ఇష్టదైవం.

  • విశేషాలు: బీజం నుండి వృక్షం రావడం వెనుక ఉన్న సూక్ష్మ కారణ శక్తి, దేహం పనిచేయడానికి అవసరమైన క్షేత్రజ్ఞ శక్తి రెండూ అమ్మవారి వైభవాలే.

శ్లోకం 14

చిన్వన్త్య పి పచంత్యేకా పశుగణం |

ఖాదంత్యపి భవేద్దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: ఏకా చిన్వంతి  అపి, పచుతి అపి, పశుగణం ఖాదతి అపి శచీ మమ దైవం భవేత్.

  • ప్రతిపదార్థము: ఏకా = ఒకే దేవత అయిన శచీదేవి, చిన్వంతి అపి = (జీవుల రక్షణకై ఆహారాదులను) సేకరించునదిగానూ, పచుతి అపి = వండునదిగానూ (పరిపాకం చెందించునదిగానూ), పశుగణం = జీవరాసులను (లేదా వారి భోగాలను), ఖాదతి అపి = భక్షించునదిగానూ (లయం చేయునదిగానూ ఉన్నటి), శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము, భవేత్ = అగుగాక.

  • తాత్పర్యము: తానొక్కటే అయి ఉండి జీవరాశి నిమిత్తం సంసార చక్రంలో వెదకడం, వండటం, భక్షించడం వంటి అనుభవ క్రమాన్ని నడిపిస్తున్న శచీదేవి నా దైవం.

  • విశేషాలు: జగత్తులోని భోగ, భోక్తృ, భోగ్య రూపాలన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్న దేవియొక్క జగన్నాటక వైభవం ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

శ్లోకం 15

దృష్టౌ ధృతచితి ర్దృశ్యే తతగుణా ।

విశ్వాత్మ మహిషీ దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: దృష్టా ధృతచితిః, దృశ్యే తతగుణా, విశ్వాత్మ మహిషీ శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: దృష్టా = సమస్తాన్ని చూసే ద్రష్టలో (చూసేవారిలో), ధృతచితిః = చైతన్యాన్ని ధరించినదై, దృశ్యే = చూడబడే ప్రపంచంలో, తతగుణా = వ్యాపించిన గుణములు కలదై, విశ్వాత్మ = విశ్వాత్ముడైన పరమేశ్వరుని/ఇంద్రుని యొక్క, మహిషీ = పట్టమహిషి అయిన, శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: చూసేవారి (ద్రష్ట) చూపులలో చిత్-స్వరూపిణిగా ఉంటూ, చూడబడే (దృశ్య) ప్రపంచంలో గుణస్వరూపిణిగా వ్యాపించి ఉన్న విశ్వనాథుని పట్టమహిషియైన శచీదేవియే నా దైవం.

  • విశేషాలు: తత్త్వశాస్త్రంలో 'ద్రష్ట' (చూసేవాడు), 'దృశ్యము' (చూడబడేది) రెండూ దేవియొక్క స్వరూపాలుగానే ప్రతిపాదించబడ్డాయి.

శ్లోకం 16

రాకాశశిముఖీ రాజీవనయనా ।

స్వః కాపి లలనా దైవం మమ శచీ ॥

  • అన్వయము: రాకాశశిముఖీ, రాజీవనయనా, స్వః కాపి లలనా శచీ మమ దైవం.

  • ప్రతిపదార్థము: రాకాశశిముఖీ = పూర్ణిమా చంద్రుని వంటి కాంతివంతమైన ముఖము కలది, రాజీవనయనా = తామరపువ్వుల వంటి కన్నులు కలది, స్వః = స్వర్గంలో ఉన్న, కాపి లలనా = వర్ణించ అలవికాని దివ్య సుందర స్త్రీ మూర్తియైన, శచీ = శచీదేవి, మమ = నా యొక్క, దైవమ్ = ఇష్టదైవము.

  • తాత్పర్యము: నిండు పున్నమి చంద్రుని వంటి ముఖంతో, వికసించిన పద్మాల వంటి నేత్రాలతో స్వర్గంలో దివ్య సుందర రూపాన్ని కలిగి ప్రకాశిస్తున్న శచీదేవి నా ఇష్టదైవం.

  • విశేషాలు: దేవి సౌందర్య లావణ్యాలను కవి ఇక్కడ అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో వర్ణించారు.

శ్లోకం 17

స్థాణావపి చరే సర్వత్ర వితతా ।

సాక్షాద్భవతు మే స్వర్నాథ దయితా ॥

  • అన్వయము: స్థాణౌ అపి చరే అపి సర్వత్ర వితతా స్వర్నాథ దయితా మే సాక్షాత్ భవతు.

  • ప్రతిపదార్థము: స్థాణౌ అపి = నిశ్చలమైన (కదలని) వస్తువుల నందునూ, చరే అపి = చలించే (కదిలే) ప్రాణుల నందునూ, సర్వత్ర = అంతటా, వితతా = వ్యాపించి ఉన్న, స్వర్నాథ = దేవేంద్రుని యొక్క, దయితా = ప్రియురాలైన ఇంద్రాణీదేవి, మే = నాకు, సాక్షాత్ = ప్రత్యక్షము, భవతు = అగుగాక.

  • తాత్పర్యము: స్థావర జంగమములైన సమస్త చరాచర జగత్తులో వ్యాపించి ఉన్న దేవేంద్రుని ధర్మపత్ని ఇంద్రాణీదేవి నాకు సాక్షాత్కరించుగాక!

  • విశేషాలు: సర్వవ్యాపకమైన దివ్యశక్తిని తన కంటిముందు ప్రత్యక్ష రూపంలో దర్శించాలని సాధకుని యొక్క తీవ్రమైన ఆకాంక్ష ఇక్కడ వ్యక్తం చేయబడింది.

శ్లోకం 18

యన్మాతరనృతం జుష్టంచ గదితం |

ధ్యాతంచ హర మే తద్దేవి దురితం ॥

  • అన్వయము: హే మాతః దేవి! యత్ అనృతం జుష్టం గదితం ధ్యాతం చ, తత్ దురితం మే హర.

  • ప్రతిపదార్థము: హే మాతః = ఓ తల్లీ!, దేవి = ఓ ఇంద్రాణీదేవి!, యత్ = ఏ, అనృతం = అసత్యమో/తప్పో, జుష్టం = ఆచరించబడిందో, గదితం = చెప్పబడిందో, ధ్యాతం చ = ఆలోచించబడిందో, తత్ = ఆ, దురితం = పాపాన్ని/కీడును, మే = నా యొక్క, హర = తొలగించుము.

  • తాత్పర్యము: అమ్మాలాంటి ఓ దేవీ! నేను తెలియక చేసిన తప్పులను, పలికిన అసత్యాలను, కోరిన చెడు కోరికలను లేదా ధ్యానించిన చెడు ఆలోచనల వల్ల కలిగే పాపాన్ని దయతో నశింపజేయుము.

  • విశేషాలు: కాయక, వాచక, మానస దోషాల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించమని తల్లిని వేడుకునే శరణాగతి ప్రార్థన ఇది.

శ్లోకం 19

మాం మోచయ ఋణా దింద్రాణి సుభుజే |

మా మల్పమతయో మానిందిషు రజే ॥

  • అన్వయము: హే సుభుజే ఇంద్రాణి! మాం ఋణాత్ మోచయ, హే అజే! అల్పమతయః మాం మా నిందిషుః.

  • ప్రతిపదార్థము: హే సుభుజే = అందమైన హస్తములు కలదానా!, ఇంద్రాణి = ఓ ఇంద్రాణీదేవి!, మాం = నన్ను, ఋణాత్ = సమస్త ఋణముల నుండి, మోచయ = విముక్తి కలిగించుము, హే అజే = పుట్టుక లేనిదానా (శాశ్వతురాలా)!, అల్పమతయః = దుర్బుద్ధులు/అల్పబుద్ధులు గలవారు, మాం = నన్ను, మా నిందిషుః = నిందించకుందురు గాక.

  • తాత్పర్యము: సుందర హస్తాలు కలిగిన ఓ ఇంద్రాణీదేవీ! నన్ను సమస్త ఋణాల నుండి (దేవ, పితృ, మనుష్య ఋణాలు మరియు ఆర్థిక ఋణాలు) విముక్తి చేయుము. ఓ జనన రహితురాలా! అల్పబుద్ధి గలవారు నన్ను నిందించకుండా కాపాడుము.

  • విశేషాలు: ఋణవిముక్తి మరియు లోక నిందల నుండి రక్షణ సాధకునికి ప్రశాంతమైన భక్తి మార్గానికి ఎంతగానో అవసరం.

శ్లోకం 20

శత్రుశ్చ శచి మే సఖ్యాయ యతతాం |

దృప్తశ్చ మనుజో మామంబ భజతాం ॥

  • అన్వయము: హే శచి! హే అంబ! మే శత్రుః చ సఖ్యాయ యతతాం, దృప్తః మనుజః చ మాం భజతాం.

  • ప్రతిపదార్థము: హే శచి = ఓ శచీదేవీ!, హే అంబ = ఓ తల్లీ!, మే = నా యొక్క, శత్రుః చ = శత్రువు కూడా, సఖ్యాయ = మైత్రి కొరకు, యతతాం = ప్రయత్నించుగాక, దృప్తః = గర్వించిన, మనుజః చ = మనుష్యుడు కూడా, మాం = నన్ను, భజతాం = సేవించుగాక (అనుకూలుడగుగాక).

  • తాత్పర్యము: అమ్మ శచీదేవీ! నా శత్రువులు సైతం వైరాన్ని వీడి నాతో మైత్రి నెరపేందుకు యత్నించేలా చేయుము. గర్వంతో ఉన్న మనుషులు కూడా నాకు అనుకూలురై నా వశమయ్యేలా అనుగ్రహించుము.

  • విశేషాలు: ప్రతికూలతలను అనుకూలతలుగా మార్చే దేవియొక్క సౌమ్య వశీకరణ శక్తిని ఈ శ్లోకం ప్రార్థిస్తోంది.

శ్లోకం 21

కష్టం శచి విధూయేష్టం విదధతీ |

ఆనందయ జనం ప్రేయాంస మిహ మే ॥

  • అన్వయము: హే శచి! కష్టం విధూయ ఇష్టం విదధతీ ఇహ మే ప్రేయాంసం జనం ఆనందయ.

  • ప్రతిపదార్థము: హే శచి = ఓ శచీదేవీ!, కష్టం = నా సమస్త కష్టాలను, విధూయ = పోగొట్టి/తొలగించి, ఇష్టం = కోరిన శుభాలను, విదధతీ = అనుగ్రహిస్తూ, ఇహ = ఇక్కడ, మే = నా యొక్క, ప్రేయాంసం జనం = ప్రియమైన జనులను (బంధుమిత్రులను), ఆనందయ = ఆనందింపజేయుము.

  • తాత్పర్యము: ఓ శచీదేవీ! కష్టాలన్నింటినీ పారద్రోలి, కోరిన ఇష్టార్థాలను నెరవేరుస్తూ ఇక్కడ నాకతి ప్రియమైన నా జనులందరికీ ఆనందాన్ని కలిగింఛుము.

  • విశేషాలు: సాధకుడు స్వార్థంతో కాక తనను నమ్ముకున్న లోకాన్ని, ఆత్మీయులను కూడా ఆనందంగా ఉంచమని దేవిని కోరుకుంటున్నాడు.

శ్లోకం 22

అస్త్రం మమ భవ ధ్వంసాయ రటతాం |

సుత్రామ తరుణి శ్రీమాతరసతాం ॥

  • అన్వయము: హే సుత్రామ తరుణి! హే శ్రీమాతః! రటతాం అసతాం ధ్వంసాయ మమ అస్త్రం భవ.

  • ప్రతిపదార్థము: హే సుత్రామ తరుణి = దేవేంద్రుని యువతియైన ఓ ఇంద్రాణీ!, హే శ్రీమాతః = ఓ మంగళకరమైన తల్లీ!, రటతాం = నాపై అరుస్తూ దుర్భాషలాడే, అసతాం = దుర్మార్గుల యొక్క, ధ్వంసాయ = నాశనము కొరకు, మమ = నాకు, అస్త్రం = రక్షక ఆయుధముగా, భవ = అగుము.

  • తాత్పర్యము: దివ్యరూపిణివైన ఓ శ్రీమాతా! నాపై వ్యర్థంగా అరుస్తూ వేధించే దుర్మార్గులను, దుష్టశక్తులను సంహరించడానికి నీవే నాకు ఆయుధమై (అస్త్రమై) నిలబడుము.

  • విశేషాలు: సాధకునికి భయమూ, విఘ్నాలు కలిగించే దుష్ట శక్తుల నివారణకై దేవిని సుదర్శన/చండీ రూపంలో అస్త్రంగా భావించడం ఇక్కడ చూడవచ్చు.

శ్లోకం 23

సంపూరయతు మే సర్వం సురనుతా |

స్వర్గక్షితిపతేః శుద్ధాంత వనితా ॥

  • అన్వయము: సురనుతా స్వర్గక్షితిపతేః శుద్ధాంత వనితా మే సర్వం సంపూరయతు.

  • ప్రతిపదార్థము: సురనుతా = దేవతలచేత స్తుతించబడేది, స్వర్గక్షితిపతేః = స్వర్గలోక ప్రభువైన ఇంద్రుని యొక్క, శుద్ధాంత వనితా = అంతఃపుర కాంత (అంతఃపుర దేవి) అయిన ఇంద్రాణి, మే = నా యొక్క, సర్వం = సమస్త కోరికలను/మనోరథాలను, సంపూరయతు = సంపూర్ణంగా నెరవేర్చుగాక.

  • తాత్పర్యము: దేవతలందరిచే నమస్కరించబడేది, స్వర్గాధిపతి ఇంద్రుని అంతఃపుర రాజ్ఞి అయిన ఇంద్రాణీదేవి నా కోరికలన్నింటినీ సంపూర్ణంగా తీర్చుగాక!

  • విశేషాలు: సర్వకామప్రదాయిని అయిన ఇంద్రాణీదేవి తనను ఆరాధించే భక్తుల కోరికలను నెరవేరుస్తుందనే విశ్వాసం ప్రతిపాదన.

శ్లోకం 24

సంవర్ధయ శచి స్వందేశమవితుం |

బాహోరివ హరేర్బుద్ధేర్మమ బలం ॥

  • అన్వయము: హే శచి! స్వం దేశం అవితుం హరేః బాహోః బలం ఇవ మమ బుద్ధేః బలం సంవర్ధయ.

  • ప్రతిపదార్థము: హే శచి = ఓ శచీదేవీ!, స్వం దేశం = తన లోకాన్ని/దేశాన్ని, అవితుం = రక్షించుటకు, హరేః = ఇంద్రుని యొక్క, బాహోః = భుజములకు, బలం ఇవ = బలాన్ని ఇచ్చినట్లే, మమ = నా యొక్క, బుద్ధేః = బుద్ధికి, బలం = శక్తిని/బలాన్ని, సంవర్ధయ = వర్ధిల్లజేయుము (పెంపొందించుము).

  • తాత్పర్యము: ఓ శచీదేవీ! స్వర్గరాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడం కోసం ఇంద్రుని భుజాలకు నీవు ఏ విధమైన పరాక్రమ బలాన్ని ఇచ్చావో, అదే విధంగా నా ధర్మాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి నా బుద్ధికి అట్టి దివ్య బలాన్ని ప్రసాదించి పెంపొందించుము.

  • విశేషాలు: ఇంద్రునికి శారీరక/యుద్ధ బలం ఎంత అవసరమో, ఆధ్యాత్మిక సాధకునికి సద్బుద్ధి, వివేక బలం అంత అవసరమని ఈ శ్లోకం బోధిస్తోంది.

శ్లోకం 25

ఏతైర్వసుమతీ వృత్తైర్నవసుమైః ।

భూయాచ్చరణయోః పూజా జనని తే ॥

  • అన్వయము: హే జనని! వసుమతీ వృత్తైః ఏతైః నవసుమైః తే చరణయోః పూజా భూయాత్.

  • ప్రతిపదార్థము: హే జనని = ఓ జగజ్జననీ!, వసుమతీ వృత్తైః = 'వసుమతీ' అనే ఛందస్సులో రచించబడిన, ఏతైః = ఈ, నవ సుమైః = నూతన/కొత్త పుష్పముల వంటి శ్లోకాలచేత, తే = నీ యొక్క, చరణయోః = దివ్య చరణములకు, పూజా = అర్చన/పూజ, భూయాత్ = జరుగుగాక.

  • తాత్పర్యము: ఓ జగజ్జననీ! 'వసుమతీ' వృత్తాలలో నూతన వికసిత పుష్పాల్లా రచించబడిన ఈ శ్లోకాలనే సత్పుష్పాలతో నీ దివ్యమైన చరణ కమలాలకు సమర్పించే పూజ సంపూర్ణంగా నెరవేరుగాక!

  • విశేషాలు: కవి తను రచించిన ఈ శ్లోకాలను కేవలం కవిత్వంగా కాకుండా అమ్మవారి చరణాల వద్ద అర్పించిన జ్ఞాన పుష్పాలుగా (వసుమతీ స్తబకంగా) భావించి కృతి సమర్పణ చేశారు.

ముగింపు:

ఇక్కడితో గాయత్రం శతకం లోని నాల్గవదైన వసుమతీ స్తబకం మరియు ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని మొదటి శతకమైన గాయత్రం శతకం సంపూర్ణమైనవి.

No comments:

Post a Comment

06. 02. రథోద్ధతా స్తబకం

శ్రీ కావ్యకంఠ వాసిష్ఠ గణపతి ముని విరచిత ఇంద్రాణీ సప్తశతి లోని ఆరవ స్తబకం (రథోద్ధతా వృత్తం) : శ్లోకం 1 క్షాలనాయ హితాం విభూతయే విష్టపస్య మదనా...